Rousseau's zogenaamde 'primitieve' stijl – afgevlakt perspectief, lichtgevend gebladerte, figuren balancerend tussen onschuld en dreiging – doorbrak elke academische regel en bouwde daarmee een nieuwe beeldtaal op. Werkt als De slapende zigeuner (1897) en De droom (1910) voelen zowel kinderlijk als angstaanjagend, verlicht door de angstaanjagende kalmte van dromen die te helder zijn om te ontsnappen.

De jungletaferelen van Rousseau zijn geschilderd vanuit Parijse tuinen en geïllustreerde boeken, maar toch legden ze een onbewuste wildernis vast – van verlangen, angst en vrijheid – die geen enkele realist ooit zou kunnen. Zijn tijdgenoten bespotten hem, maar Picasso, Apollinaire en de surrealisten zagen wat hij werkelijk was: een visionair die de verbeelding weer respectabel maakte.

Rousseau stierf in 1910, arm en belachelijk gemaakt, maar zijn invloed breidde zich uit via het surrealisme, het modernisme en elke kunstenaar die ooit geloofde dat oprechtheid de verfijning kan trotseren. Hij schilderde niet wat hij zag, maar wat hij gevoeld– en dat was uiteindelijk de echte revolutie.

Rousseau was geheel autodidact en werkte tot zijn 49e als tolontvanger bij de douane. Hij ontwikkelde een platte, opzettelijk 'kinderlijke' stijl die critici tijdens zijn leven belachelijk maakten - maar het wordt nu erkend als een verfijnde, bijzondere prestatie die de categorie naïeve kunst feitelijk definieerde als een serieuze artistieke traditie in plaats van als een mindere.

Nee – ondanks de levendige directheid van zijn jungleschilderijen heeft Rousseau Frankrijk nooit verlaten; zijn exotische vegetatie en dieren zijn afkomstig uit de kassen van de botanische tuin Jardin des Plantes, taxidermische tentoonstellingen in het Natuurhistorisch Museum en illustraties in kinderboeken, wat de verbeeldingskracht van zijn werk voor kunsthistorici nog opmerkelijker maakt.

In 1908 organiseerde Pablo Picasso – die Rousseau's genialiteit onmiddellijk had herkend nadat hij had ontdekt dat een van zijn schilderijen als sloopdoek werd verkocht – een nu legendarisch banket ter ere van hem in Le Bateau-Lavoir, bijgewoond door Guillaume Apollinaire, Gertrude en Leo Stein, Juan Gris en Marie Laurencin, een gebeurtenis die later werd herinnerd als een van de belangrijkste sociale bijeenkomsten van de kunstwereld uit het begin van de 20e eeuw.

Zijn grote jungletafereel De hongerige leeuw werpt zich op de antilope werd in 1905 tentoongesteld naast werken van Henri Matisse in wat nu wordt gezien als de eerste tentoonstelling van de Fauves - en sommige geleerden geloven dat het schilderij van Rousseau zelfs invloed heeft gehad op hoe de beweging haar naam kreeg.

Zijn impact strekte zich uit over generaties van de avant-garde, waaronder Picasso, Fernand Léger, Jean Metzinger en Max Beckmann - criticus Roberta Smith traceerde de 'bruuske, geconcentreerde vormen' van Beckmanns beroemde zelfportretten specifiek terug naar Rousseau's portret van schrijver Pierre Loti.

Zijn werk vormde de poëzie van Sylvia Plath en Wallace Stevens, inspireerde Joni Mitchells nummer 'The Jungle Line' en beïnvloedde de visuele stijl van de animatiefilm. Kirikou en de tovenares, en diende als visuele inspiratie voor de film uit 2005 Madagaskar.