Wat blijft er over als een hand te ver reikt, naar de verdwenen flora van Eden, naar kennis die trilt op de rand van de ondergang? Robert John Thornton, erfgenaam van de goddelijke zalen van Trinity en de medische kamers van Londen, wendde zich af van verlossing en koos voor verleiding: hij ruilde de schrift voor de meeldraad, de preek voor de stengel.

Stel je weelderige foliobladen voor waarop exotische flora de show stelen tegen dramatische achtergronden. Elke plaat een podium voor het grootse optreden van de natuur. Besteld bij de top van de Britse kunstenaars, zoals Philip Reinagle, zijn het geen gewone illustraties, maar botanische portretten die de ziel van elke soort vangen.

Ondanks financiële doornen die Thorntons grootse visie uiteindelijk lek prikten en zijn geplande 70 platen terugbrachten tot 33, staat de “Temple of Flora” als een getuigenis van een tijd waarin koninklijke beschermheren en onverschrokken ontdekkingsreizigers een botanische renaissance aanwakkerden. Deze levendige kruising van wetenschap en kunst, gekweekt in de broeikas van de tuinbouwobsessie van het Engeland uit de Georgiaanse tijd, blijft verzamelaars en botanici betoveren.

In Kew Gardens is een zeldzame set van deze meesterwerken met bloemen te zien, een tijdcapsule van Thorntons genie, die moderne ogen uitnodigt te dwalen door zijn betoverde tuin van kopergravures en mezzotinto’s, waar elk bloemblad en elk blad geheimen fluistert van een tijd waarin de plantkunde de intellectuele wereld regeerde.

Zijn Temple of Flora bloeit niet; het brandt: botanische illustratie in lichterlaaie, met erotische precisie, elke plaat een koortsachtige hymne aan het seksuele systeem van planten van Carl Linnaeus, waar bloembladen als vlees uiteenwijken en stuifmeel drijft als gefluisterde namen.

Anders dan de kale, strenge achtergronden van tijdgenoten als Curtis’s Botanical Magazine plaatste Thornton zijn planten in dramatische, sfeervolle landschappen, soms nachtelijk, altijd symbolisch. Hij was daarmee een pionier van wat wetenschappers de botanische variant van het sublieme noemen en maakte de weg vrij voor latere, uitbundige natuurhistorische kunst zoals die van Marianne North.

Thornton was geen kunstenaar en geen professioneel botanicus, maar wel de drijvende kracht achter het project, zowel conceptueel als financieel. Hij gaf opdracht aan vooraanstaande schilders als Philip Reinagle en Peter Henderson en aan meestergraveurs als Bartolozzi, en schilderde zelf maar één plaat uit de hele reeks: de roos.

Zelfs met koningin Charlotte als eerste intekenaar en als degene aan wie het werk was opgedragen, naast prinsen en buitenlandse potentaten, bleef de verkoop rampzalig achter bij Thorntons ambities. Hij opende een tentoonstellingsgalerie in Londen en uiteindelijk een door het parlement goedgekeurde “Royal Botanical Lottery” met 20.000 loten, maar beide mislukten, en bij zijn dood in 1837 was hij berooid.

Thornton wilde uitdrukkelijk de Duitse wetenschap en de Franse kunstzinnigheid overtreffen om de Britse culturele en wetenschappelijke superioriteit te bewijzen. Zijn plaat van de Egyptische waterlelie bevat op de achtergrond een gezicht op Aboukir, speciaal om Nelsons overwinning in de Slag bij de Nijl te kunnen vieren, en in zijn beschrijving van de roos is de bloem een allegorie voor Engeland zelf, verdedigd door “een myriade soldaten”.

Thorntons platen ondergingen tijdens de productie meerdere herziene “staten”, en exemplaren werden vaak anders samengesteld, afhankelijk van wat hij dacht dat een bepaalde intekenaar wilde hebben. Daardoor verschilt elk van de ongeveer 800 overgebleven exemplaren op betekenisvolle wijze van de rest: een bibliografische puzzel die wetenschappers nog altijd volledig in kaart proberen te brengen.

Thornton wilde het revolutionaire seksuele classificatiesysteem voor planten van Carl Linnaeus populair maken en verweefde de botanische wetenschap met een bijzondere mix van poëzie, mythologie, portretten van wetenschappers en moraalfilosofie. Zo weerspiegelde hij wat zijn biograaf in zijn wereldbeeld de “universele menselijke en religieuze doelen van botanische geleerdheid” noemde.