Van de blitse decadentie van Weimar-cabarets tot de hartverscheurende verschrikkingen van de nazi-onderdrukking: Beckmanns kunst is een achtbaanrit door de menselijke psyche. Zijn zelf-portretten? Het is alsof je in een pretspiegel van de ziel staart, mensen. En laat me niet beginnen over die drieluiken; het zijn middeleeuwse altaarstukken op steroïden, boordevol meer symboliek dan een roman van Dan Brown.

Beckmann is niet alleen schilderen mooie foto's; hij ontleedt de menselijke conditie met de precisie van een chirurg en de wilde overgave van een jazzimprovisator. Of het nu 'The Night' is die stille verschrikkingen schreeuwt of 'Birds' Hell' die Jheronimus Bosch waar voor zijn geld geeft, het werk van Beckmann grijpt je bij de kraag en laat je niet meer los. Het is expressionisme met tanden, realisme met een koortsdroomtwist, en modernisme dat een knipoog geeft naar de oude meesters en tegelijkertijd zijn eigen weg baant. Dus zet je gordel vast, kunstliefhebbers: dit is niet de stillevencollectie van je oma. Welkom in de wilde, wonderbaarlijke en ietwat losgeslagen wereld van Max Beckmann.

Niet naar eigen zeggen: hoewel hij vaak als expressionist wordt geclassificeerd, verwierp Beckmann de term en de beweging zelf en sloot zich in plaats daarvan aan bij de Nieuwe Zakelijkheid, een hardere reactie op het introverte emotionaliteit van het expressionisme.

Hun enorme aantal en psychologische intensiteit worden alleen geëvenaard door Rembrandt en Picasso. Beckmann gebruikte decennialang zijn eigen gezicht als voertuig voor filosofisch onderzoek naar het zelf, waardoor zijn zelfportretten een continu visueel dagboek werden van een leven dat werd geleefd door oorlog, ballingschap en heruitvinding.

Fundamenteel bracht zijn traumatische dienst als vrijwillig medisch verpleger een dramatische verschuiving teweeg van academisch correct realisme naar de vervormde figuren en gecomprimeerde ruimte die zijn volwassen stijl bepalen, en die een veranderde visie op zowel hemzelf als de mensheid weerspiegelen.

Omdat het regime van Hitler de moderne kunst als een bedreiging beschouwde, nam de regering in 1937 meer dan 500 werken van Beckmann uit Duitse musea in beslag en stelde er een aantal tentoon op de beruchte tentoonstelling Degenerate Art in München, nadat ze hem al uit zijn lerarenpost had ontslagen en hem als een ‘culturele bolsjewiek’ had gebrandmerkt.

Ja – enkele van zijn belangrijkste werken, waaronder Balk en Bruin, later opgedoken in de Gurlitt-schat, een enorme kunstcollectie uit het nazi-tijdperk die in 2012 in een appartement in München werd ontdekt, en die nog steeds onder actief toezicht staat van historici en politie op hun herkomst in oorlogstijd.

Hij vond het religieuze drieluik opnieuw uit – een structuur die hij had geërfd van middeleeuwse altaarschilderijen – en herbestemde het tot een moderne allegorische vorm die de hedendaagse catastrofe aanpakt, en produceerde enkele van zijn krachtigste werken toen hij in ballingschap in Amsterdam was.