Matisse's gedurfde gebruik van pure, ongemoduleerde kleur in werken als Woman with a Hat (1905) definieerde het fauvisme, een radicale beweging die academische tradities verbrijzelde. Matisse’s beheersing van compositie – te zien in The Red Studio en Dance – transformeerde de ruimte en reduceerde figuren en interieurs tot hun meest essentiële ritmes. Zijn collages van gesneden papier, of gouaches-découpées, zoals Blue Nude II (1952), herdefinieerden de artistieke expressie in zijn latere jaren. Van de sensuele odalisken uit zijn periode in Nice tot de spirituele soberheid van de Kapel van de Rozenkrans: zijn werk overbrugde abstractie en figuratie met een ongeëvenaarde vitaliteit.

Als meedogenloze vernieuwer herontdekte hij de mogelijkheden van lijn, vorm en chromatische harmonie, waarmee hij zijn nalatenschap als hoeksteen van het modernisme veiligstelde. Matisse beeldde niet alleen het leven af; hij vertaalde de energie ervan in pure visuele poëzie.

Zijn reizen naar Algerije, Spanje en Marokko lieten hem kennismaken met Afrikaanse kunst, primitivisme en Moors design, waardoor zijn palet een nieuwe intensiteit van ongemoduleerde kleuren kreeg – een patroon van interculturele absorptie dat weerspiegelt hoe kachō-ga zelf vanuit China door Japan reisde en in elke fase een nieuwe stilistische identiteit verwierf.

Bedacht door criticus Louis Vauxcelles in 1905 als een afwijzend label dat 'wilde beesten' betekent, markeerde de gedurfde, niet-naturalistische kleur van het fauvisme, die rechtstreeks uit de tube werd aangebracht, de aankomst van Matisse onder kritische aandacht - en in tegenstelling tot de meeste van zijn mede-fauvisten, die later meer conventionele stijlen adopteerden, droeg Matisse die rauwe kleurgevoeligheid de rest van zijn carrière met zich mee.

Oorspronkelijk ontworpen als stencilprintontwerpen voor een geïllustreerd boek in plaats van op zichzelf staande kunstwerken, Jazz (1947) gebruikte heldere uitgesneden vormen met circusthema die oorlogsgeweld onder hun speelse oppervlak maskeerden - de creatie ervan leidde Matisse er direct toe het potentieel van de uitsnijdingen te erkennen als een onafhankelijke kunstvorm in plaats van louter voorbereidende studies.

Nadat hij in 1941 aan een rolstoel was opgesloten nadat hij door een kankeroperatie niet meer kon schilderen, noemde Matisse de techniek ‘tekenen met een schaar’ en benadrukte hij dat een kunstenaar ‘nooit een gevangene van zichzelf, een gevangene van een stijl’ mag zijn. Het verdriet van de koning behoort tot zijn belangrijkste prestaties.

Zijn assistent Lydia Delectorskaya prikte uitgesneden silhouetten van vogels, vissen en zeedieren rechtstreeks op de muren van zijn atelier, waardoor Matisse de compositie in realtime kon herschikken met behulp van een stok om de plaatsing te bepalen zodra hij de muren zelf niet meer kon bereiken - een werkmethode die kleur en vorm behandelde als eindeloos aanpasbaar in plaats van vast vanaf de eerste snede.

Door knippen te beschouwen als gelijkwaardig aan tekenen – door de uitdrukking ‘tekenen met een schaar’ te bedenken – daagde Matisse de veronderstelde hiërarchie tussen voorbereidende schets en voltooide kunstwerken uit, waardoor een fysiek beperkt, collaboratief studioproces werd verheven tot wat hij beschouwde als zijn meest complete en volwassen vorm van expressie.