Zijn Duits-expressionistische wortels breken tegen Zwitserse formalistische precisie; Noord-Afrikaans licht sijpelt door vierkant opgebouwde kleurstudies, met chromatische toonladders die tonale overgangen lagen als een fuga. Kinderlijk primitivisme maskeert een strenge ontwerptheorie. Het werk weigert statische indeling. Figuratie lost op in abstractie en bouwt zich dan weer op. Symbolische notatiesystemen, pijlmotieven en alfanumerieke tekens, werken als visuele polyfonie, elk teken tegelijk een pedagogisch instrument en een mystieke code. Dit is kunst gemaakt in ballingschap, die op de vervolging van “ontaarde kunst” reageert door andere symbolische talen te bouwen. Klee’s late expressionistische fase versterkt de paradox: vormen worden elementairder naarmate de conceptuele dichtheid toeneemt. Wat speels lijkt, is didactisch berekend. Wat abstract lijkt, draagt politiek gewicht. De nalatenschap van de Bauhaus-leraar blijft bestaan, niet als stijl, maar als methode om kleur, vorm en lijn te zien als in elkaar grijpende filosofische stellingen.

Klee’s lijnen blijven reizen: naar telefoonhoesjes met abstracte kunst, de verzadiging in van telefoonhoesjes in felle kleuren en met telefoonhoesjes met Duitse kunst op de achterkant terug naar hun wortels. Liever aan de muur dan in je zak? Volg de Duitse draad met Duitse wanddecoratie.

Deze uitspraak, gedaan tijdens een korte maar ingrijpende reis naar Tunesië met August Macke en Louis Moilliet, markeert het precieze moment waarop Klee een jarenlange worsteling om kleur te beheersen beslechtte. Daarna week trouw aan de natuur naar de achtergrond en stapte hij vastberaden in wat hij het “koele romantiek van de abstractie” noemde.

De uitdrukking, een kernpunt van zijn lessen aan het Bauhaus, zag lijn niet als een vaste contour, maar als een spontaan, bijna levend proces. Dat idee hielp de kernprincipes van abstracte kunst en modern ontwerponderwijs te formuleren en wordt nog altijd aangehaald als een bepalende uitspraak over zijn kunstfilosofie.

Klee werd in verband gebracht met het expressionisme, kubisme, futurisme, surrealisme en de abstractie, maar werkte grotendeels afgezonderd van zijn tijdgenoten en interpreteerde elke nieuwe stroming op zijn eigenzinnige manier. Marcel Duchamp prees die weigering om zich vast te laten pinnen uitdrukkelijk met de woorden: “een Klee werd nooit een andere Klee”.

André Breton citeerde Klee in zijn eerste surrealistische manifest en nam zijn werk op in de groepstentoonstelling van 1925, aangetrokken door Klees spontane, droomachtige symboolsystemen. Dit terwijl Klees vertrouweling Will Grohmann volhield dat hij “allesbehalve een dromer” was, maar een gedisciplineerde moderne vakman.

Zijn Writings on Form and Design Theory, later in het Engels verschenen als Paul Klee Notebooks, bracht kleurentheorie en formele compositie onder in een lesraamwerk dat zo invloedrijk was dat wetenschappers het gewicht ervan voor de kunst van de 20e eeuw rechtstreeks vergelijken met dat van Leonardo’s Verhandeling over de schilderkunst voor zijn eigen tijd.

In de pers werd hij uitgemaakt voor “Galicische Jood” en “cultuurbolsjewiek”, de Gestapo doorzocht zijn huis en in 1933 werd hij ontslagen als leraar. Klee schilderde het zelfportret Van de lijst geschrapt om dat moment te gedenken. Later werden 102 van zijn werken uit Duitse openbare collecties in beslag genomen en 17 getoond op de tentoonstelling “Entartete Kunst” van 1937.