Tweelingfiguren uit de Yoruba-iconografie ontmoeten salonornamenten in gespiegelde intimiteit; satijnen kragen en karmozijnrode linten brengen neovictoriaanse bondage in beeld als couture, met clair-obscur rechtstreeks geleend van het tenebrisme van Caravaggio; gekorsetteerde modeportretten blinddoeken hun modellen met lint, prerafaëlitische nostalgie vermomd als rebellie.

Hang een van beide registers op, academisch naakt of fetisjdroom, en je verzamelt queer geschiedenis die Victoriaans Engeland onzichtbaar wilde houden. Kies je eeuw; beide zijn klaarwakker, en deze collectie groeit alleen maar.

Het is een modern kader dat wordt toegepast op werk dat is gemaakt tussen twee juridische keerpunten in de Britse geschiedenis: 1861, toen de doodstraf voor sodomie werd afgeschaft, en 1967, toen seks tussen mannen gedeeltelijk werd gedecriminaliseerd. De baanbrekende tentoonstelling van Tate over dit onderwerp onderzoekt de verbanden tussen kunst en een breed scala aan seksualiteiten en genderidentiteiten in deze periode van snelle verandering, omdat termen als “gay” en “lesbisch” nog niet bestonden zoals de meeste mensen ze begrepen.

Omdat openlijk afbeelden juridisch gevaarlijk was. Ondanks de preutse reputatie van de Victoriaanse tijd droegen de sensuele mannelijke naakten van Frederic Leighton en de klassieke figuren van Simeon Solomon veel mogelijke sporen van overschrijdend verlangen, en Solomon in het bijzonder kreeg aanhoudend het verwijt van “ongezondheid”. Zolang niemand openbaar suggereerde dat een kunstenaar daadwerkelijk aan zijn verlangens had toegegeven, gaf de dubbelzinnigheid het werk ruimte om te ademen.

De eigen curatoren van Tate leggen uit dat “queer” de voorkeur heeft omdat het voorkomt dat moderne identiteitslabels worden opgelegd aan historische figuren wier leven en verlangens vaak niet netjes in de categorieën van nu passen, en omdat het woord zelf een gedocumenteerde geschiedenis kent van door LHBTQ-mensen teruggeëist te worden na eerder gebruik als scheldwoord.

Ze veroorzaakten een golf van zelfcensuur. Schrijver Samuel Butler trok in paniek een gedicht in, uit angst dat het na het proces als homo-erotisch zou worden gelezen, omdat de man aan wie het was opgedragen jarenlang bij hem had gewoond. De processen maakten dubbelzinnigheid voor een generatie tot een overlevingsstrategie in de Britse kunst.

Wetenschappers stellen dat Victoriaanse esthetes als Walter Pater, Oscar Wilde en Vernon Lee kunst behandelden als een ruimte waarin de regels van het dagelijks sociale leven versoepelden, zodat queer mensen konden nadenken over hun situatie en nieuwe manieren van leven konden bedenken. Zo liepen ze in feite een eeuw vooruit op de moderne queertheorie.

Simeon Solomon en Henry Scott Tuke worden het vaakst genoemd. Solomon, een gewilde schilder die exposeerde bij de Royal Academy en werd geassocieerd met de prerafaëlieten, bouwde een publieke carrière op klassieke mythen met een gedurfde homo-erotische lading. In zijn aquarel Sappho uit 1864 maakte hij zelfs een expliciete afbeelding van vrouwelijk verlangen tussen mensen van hetzelfde geslacht. Tuke werd intussen bekend om zijn buitenscènes met badende mensen en matrozen, geworteld in de Newlyn School.