We fantaseren de geschiedenis elke dag tot leven. En geven zo vorm aan de wereld om ons heen. Met elk werk maak ik geschiedenissen opnieuw. Uit een bonte bende verhalen, waar en verzonnen. Een mengelmoes van zoete en zure mythen, tekens en symbolen. Geknipt uit rechtenvrije musea over de hele wereld en geplakt in Photoshop, waar ik de hele boel alchemistisch omtover. Tot iedereen en alles rijp genoeg is voor mijn kitschmythologie.

Mijn Photoshop-alchemie verandert losse elementen in een kitschmythologie. Een tapijt geweven uit draden van feit en fantasie. Kunst is een opstand tegen de tirannie van lineaire verhalen en queert verleden en toekomst tot een heerlijke paradox van echtheid en verzinsel. Met elke knip en elke plak daag ik de fictie uit waarop we ons hebben ingeschreven en nodig ik kijkers uit om de hele stof van hun waargenomen werkelijkheid te bevragen.

Deze collages zijn geen kale verzamelingen, maar poorten naar eindeloze mogelijkheden, waar weelde danst met speelsheid en uitbundigheid rondspringt met de mythe. Mijn werk getuigt van de vloeibaarheid van de waarheid, een visueel manifest dat de steeds veranderende aard van geschiedenis en herinnering viert.

Elk werk is een heelal op zich, tegelijk geworteld in historische voorwerpen en toch zwevend voorbij de grenzen van de tijd, met een verleidelijke blik op een wereld waarin het surrealistische slechts een kwestie van perspectief is.

Laat de suikerspin je niet misleiden. Elk werk dat ik maak is waar. Geput uit de waarheid en erdoor gedragen. Maar nooit echt, mythologisch gesproken. Al is de werkelijkheid ook maar een verzinsel. Gewoon eentje waar we ons allemaal op hebben ingeschreven, en dat maakt haar niet onwaar. Dat is nu eenmaal zo met de waarheid. Of met het verleden. We weten dat ze twee kanten op bewegen. Ontelbaar veel zelfs. Ze zitten nooit stil en doen nooit wat hun gezegd wordt. Eeuwig bevraagd, ontleed, anders ingekleurd en omvergegooid. Gequeerd en omgekeerd. Ingepakt en opgevoerd. Verteld, hervertold, bewerkt en verkocht. Ze evolueren, net als al het andere. Daarom denk ik graag dat mijn kunst buiten de tijd bestaat. Reikend naar oneindigheid in plaats van werkelijkheid. Een caleidoscoop van door elkaar gehusselde waarheden die maar zo surrealistisch zijn als wij ze maken...

Toby Leon

Voor het omgaan met een creatieve blokkade geldt maar één regel: gewoon proberen. Opnieuw proberen. Iets nieuws proberen. En dan nog een keer. Ja, echt, nog een keer. En probeer voor jezelf zo’n vriend te zijn als je voor een ander zou zijn… zo goed als je kunt.

En wat zijn creatieve blokkades eigenlijk? Catharsis in vermomming. De wrijving die ons (uiteindelijk) dwingt te veranderen als we niet luisteren naar de vriendelijkere uitnodigingen. Ze houden ons alleen tegen zolang we het onvermijdelijke blijven ontkennen. Zoek dus uitlaatkleppen die nu voor je werken, en dat hoeft niet per se kunst maken te zijn. Leun in het ongemak van het niet-weten. Maak je geen zorgen als dingen die je vroeger voedden dat niet meer doen. Dat is een van de grootste trucs van de creatieve blokkade: ze laat ons geloven dat verandering betekent dat alles uit elkaar valt of de moeite niet waard is. Maar ik zeg: die signalen die jij voor onheil aanziet, zijn eigenlijk uitnodigingen om te groeien… als je ze tenminste op hun kop zet en binnenstebuiten keert.

Verbindingen tussen culturen, onbeantwoorde vragen, overlappende geschiedenissen waar de blik zich verruimt en mogelijkheden vanuit de marge opduiken. In mijn werk is niets zomaar te omschrijven, want de geschiedenis heeft op veel van de vragen die mijn nieuwsgierigheid prikkelen nog geen antwoord gegeven. Of de ‘antwoorden’ moeten worden uitgepakt. Heroverwogen, op zijn minst. Dat voedt mijn liefde voor liminale ruimtes. Vaak te vinden in die rommelige kloof tussen kindertijd en volwassenheid, die ik met overgave en zonder enige terughoudendheid inricht. Of in de statische elektriciteit van queer verhalen die uit de ‘greatest hits’ van de geschiedenis zijn weggelaten. En niet te vergeten: mijn oude getrouwe, ofwel die vreemde stroomstoten tussen fine art en postmoderne rommel. Die verbluffende mix van camp, kitsch en gewoon ronduit smakeloos trekt me altijd aan. Het herinnert me eraan hoe schreeuwerig het classicisme van meet af aan al was.

Je maakt je ontwikkeling pas echt de jouwe door actief om feedback te vragen. Mijn aanpak was altijd vol erin, maar je kunt je weerstand stap voor stap opbouwen. En in mijn ervaring… komen mensen zo het snelst vooruit, want je leert en netwerkt tegelijk. Bovendien is er zoveel talent. Dus als je nadenkt over wat mensen onderscheidt die impact maken of dingen voor elkaar krijgen of hoe je het ook wilt noemen… is het niet altijd talent, toch? Daarom is feedback zo belangrijk. Begin dus klein en vraag vroeg. Bouw kracht op tot je mensen kunt benaderen van wie de reactie je zenuwachtig maakt. Tot je kritiek kunt horen zonder het persoonlijk te nemen, want je vroeg iemand naar kunst, en die is subjectief, ook als het jouw kunst is. En daarnaast: zoveel mooie kansen komen op het pad van mensen die blijven opdagen, een stapje extra zetten en laten zien hoeveel ze erom geven door feedback te vragen, ofwel mijn 1-2-combinatie om serieus genomen te worden.

Dat ongemak is voor mij onmisbaar geweest. Mijn werk is bewust een belediging voor de goede smaak, want ik zie behalve smaak geen verschil tussen fine art en lowbrow. Veel mensen wel, natuurlijk, en mijn kunst is duidelijk niet voor iedereen. Dat had ik ook nooit gedacht. Wat me grappig genoeg vaak een gevoel van rust heeft gegeven. Het moeilijkste deel is voorbij voordat het begint: ik weet dat ik er niet voor iedereen ben. En ik haal evenveel waarde uit mensen die van mijn werk houden als uit mensen die er niet zo mee zitten. Beide vertellen een versie van de waarheid over mijn werk die ik anders misschien niet had opgemerkt. Dus leun in dat ongemak, zeg ik. Vraag breed en vraag vaak. Het wordt makkelijker naarmate je het vaker doet. Tot je er uiteindelijk naar snakt.

Ik hoop dat niets ooit echt af is, want dat is een doodlopende, saaie bedoening. Wanneer het tijd is om een stuk los te laten en te delen, probeer ik geen oplossing af te dwingen. Ik merk dat het werk eronder lijdt als ik dat doe. Tegenwoordig verleg ik mijn aandacht als ik vastloop. Niets bijzonders: ik ruim op, ga wandelen, vlucht in een film, rek me uit, alles wat me lang genoeg afleidt om het stuk daarna met een frisse blik weer op te pakken. Soms is weglopen de enige weg om je werk helder te zien.

Heel veel! Kijk maar mee...

• Een kort(ish) maar grondig overzicht van wat collage is, voor kunstnerds

• Culturele invloeden in collagekunst door de eeuwen heen

• De geschiedenis van collage, van de oudheid tot Midjourney

• 11 beroemde collagekunstenaars die de kunstvorm hebben bepaald

• De papierknipsels van Henri Matisse

• Collagetechnieken, van papier tot stof

• De collagekunst van Pablo Picasso

• De collagekunst van Romare Bearden

• Collagekunst maken met stof

• 5 collagetechnieken met gescheurd papier voor beginners