Hier wordt de theatrale overdaad van gay barokkunst een woordenschat voor verhulling en onthulling in dezelfde penseelstreek. Elke door kaarslicht beschenen romp, elke gebalde kaak betrapt midden in extase, is op twee manieren te lezen. Eén voor het altaar, één voor de man die het schilderde en precies wist wat het betekende. Dit is barokkunst ontdaan van haar alibi.

Als kunstprints, canvas of ingelijste barokke wanddecoratie dragen deze beelden die dubbele lezing mee naar kamers die gebouwd zijn om twee keer te kijken. Waar neobarokke kunst en schilderkunst het drama vandaag laten herleven, blijft de metafoor van de kast bestaan: chiaroscuro als het oudste middel dat queere mannen hadden om gezien te worden zonder betrapt te worden.

Gay barokkunst is barokkunst uit de 17e eeuw die gelijkgeslachtelijk verlangen, genderambiguïteit of gecodeerd queer verlangen in haar onderwerp meedraagt, meestal via mythe, martelaarschap of hofportretten in plaats van directe uitbeelding. Het label wordt achteraf toegepast: “queer” was geen term uit die tijd, maar wetenschappers lezen schilderijen en beeldhouwwerk uit de barokperiode inmiddels als werk met echte homo-erotische inhoud, of dat nu blijkt uit de gedocumenteerde relaties van de kunstenaars zelf (Caravaggio en zijn modellen), uit mythologische dekmantels (Ganymedes, Bacchus, Antinoüs) of uit dubbelzinnige lichamen zoals die van de castraten. Tegenwoordig omvat de term ook neobarokke kunst en neobarokke schilderkunst die deze beeldtaal laten herleven (dramatisch licht, gespierde figuratie, theatrale overdaad) om queere onderwerpen openlijk in beeld te brengen in plaats van vermomd.

Caravaggio’s modellen kwamen vaak uit de straten van Rome in plaats van uit klassieke voorbeelden, en meerdere ervan, onder wie Mario Minniti, zijn gedocumenteerde minnaar, keren steeds terug in zijn barokkunst uit de 17e eeuw, in poses die wetenschappers nu als openlijk geladen lezen. Eén wetenschapper noemde dit een van de meest openlijk homo-erotische werken in de westerse kunst vóór de 20e eeuw. Zijn mecenas, kardinaal Francesco Maria del Monte, stond erom bekend dat hij homo-erotische intellectuele kringen onderhield, wat het vroege barokwerk van de kunstenaar direct vormde.

Michelangelo werkte aan het einde van de renaissance, vlak vóór de barok in eigenlijke zin, maar zijn invloed op de homo-erotische beeldtaal van die periode is groot. Zijn geschenktekeningen voor Tommaso de’ Cavalieri en zijn uitbeeldingen van Ganymedes en Phaëton worden vaak aangehaald als enkele van de duidelijkste verklaringen van gelijkgeslachtelijke gevoelens uit de kunstgeschiedenis, een visuele grammatica die latere barokschilders meenamen naar volwaardige barokkunst uit de 17e eeuw.

Caravaggio’s Bacchus, geschilderd onder het mecenaat van Del Monte, breekt met de staande, mentorachtige god uit eerdere tradities en zit in plaats daarvan half ontkleed op een bank, terwijl hij wijn rechtstreeks aan de kijker aanbiedt. Gelezen tegen de homosociale wereld van het hof van Del Monte functioneert de figuur minder als mythe en meer als een bewust gequeerde, modern geklede vervanger, een terugkerend middel in barokke kunstprints van de god.

Philippe, hertog van Orléans en broer van Lodewijk XIV, hield openlijk mannelijke minnaars en werd vaak geschilderd of gegraveerd als Ganymedes of Bacchus, een mythologische inkleding waarmee hofschilders het onderwerp konden benaderen zonder direct schandaal. Historici beschrijven hoe sodomie aan het hof vaak werd getolereerd als het in esthetische verfijning en afkomst verpakt was. Castraten zoals Farinelli, die een lichaam hadden dat niet helemaal mannelijk en niet helemaal vrouwelijk was, werden met dezelfde dubbelzinnige, geïdealiseerde behandeling geportretteerd.

Waar ingelijste barokkunst uit de 17e eeuw gelijkgeslachtelijk verlangen vaak verborg in mythe of martelaarschap, benoemt neobarokke kunst haar onderwerp doorgaans openlijk, terwijl ze nog steeds de theatrale belichting, gespierde figuratie en emotionele overdaad van de oorspronkelijke periode leent. Het is minder een breuk met de barokperiode dan een voortzetting ervan onder andere maatschappelijke voorwaarden.