De complexe artistieke nalatenschap van het oriëntalisme ontvouwt zich in elke penseelstreek en toont een omstreden wandkleed van historische context en koloniale blik. Geniet van de technische virtuositeit van deze beroemde oriëntalistische schilders, die het spel van licht op zijden tulbanden vastleggen en de glinstering van kromzwaarden in dorre taferelen van gloeiende hitte.

Deze verzameling meesterwerken nodigt kenners en nieuwkomers uit om het boeiende kruispunt van artistieke verbeelding en culturele interpretatie te verkennen dat de oriëntalistische kunst van de 19e eeuw bepaalde.

Oriëntalisme beschrijft de negentiende-eeuwse westerse gewoonte om het Midden-Oosten, Noord-Afrika en delen van Azië te schilderen als een exotisch, verzonnen “Oosten”. Het boek van Edward Said uit 1978 gaf de term kritische kracht: volgens hem dienden deze beelden meer de Europese fantasieën over macht en verlangen dan dat ze echte plekken of mensen vastlegden.

Schilders als Eugène Delacroix, Jean-Auguste-Dominique Ingres en Jean-Léon Gérôme legden de basis van de oriëntalistische canon. Ze zetten harems, bazaars en woestijntaferelen in scène, vaak vanuit hun verbeelding en net zo vaak naar de werkelijkheid. Hun werk schiep het beeldvocabulaire dat latere oriëntalistische schilders overal in Europa bleven herhalen: liggende odalisken, gesluierde vrouwen, loom achterovergeleunde jongemannen.

Oriëntalistische kunst verstopte vaak het verlangen tussen mannen en tussen vrouwen in oosterse decors, die voor westers publiek moreel ver van hun eigen leven afstonden. Wetenschappers als Joseph Boone en Reina Lewis laten zien hoe haremtaferelen, schilderijen van badhuizen en reisverhalen homo-erotische en sapfische ondertonen droegen die in afbeeldingen van Europeanen zelden werden getolereerd.

Ja. Schilders als Jean-Léon Gérôme zetten naakte of half geklede jonge mannen centraal in werken als The Snake Charmer, die uitnodigen tot een blik die blijft hangen en die kunsthistorici nu lezen als verhuld mannelijk verlangen. Het “Oosten” gaf schilders een dekmantel om lichamen en intimiteit te tonen die in directe Europese onderwerpen niet mogelijk waren.

Schilderessen als Elisabeth Jerichau-Baumann maakten zinnelijke haremportretten van vrouwen, die kunsthistorici nu bekijken door een queer vrouwelijke blik in plaats van ze af te doen als louter navolging van mannelijke collega’s. Haar werk laat zien dat het oriëntalisme vrouwelijke schilders zeldzame ruimte gaf om vrouwelijk verlangen en intimiteit op doek te zetten.

Ja, al is dat bijna altijd kritisch bedoeld. Wetenschappers gebruiken het kader van Said om te vragen hoe macht, ras en seksualiteit deze beelden hebben gevormd, en niet om het genre zonder meer te vieren. In de hedendaagse kunstgeschiedenis geldt oriëntalistische schilderkunst als een onderwerp voor analyse: een verslag van westerse projectie, net zozeer als van het leven in het Oosten.