Opgeleid in het Florentijnse disegno, doordrenkt van neoplatoonse mystiek, smeedde hij een visuele theologie waarin mannelijke schoonheid gelijkstond aan goddelijke orde. Maar in schetsboeken en sonnetten werd de sluier dunner. Zijn verzen aan Tommaso de’ Cavalieri doen pijn van ingehouden intensiteit; zijn krijttekeningen – gevilde ruggen, gedraaide heupen, smachtende handen – zijn archieven van queer verering, vermomd als klassieke studie.

Zijn mannelijke naakten – David, Stervende slaaf, Opstandige slaaf – tonen een gefixeerde blik. Michelangelo beeldhouwde niet zomaar mannen. Hij monumentaliseerde verlangen tot marmeren syntaxis: contrapposto, ideale proporties, heroïsche naaktheid, heilig homo-erotisme, het mannelijke lichaam van de hoogrenaissance.

Hij verborg niets. Hij biechtte in spieren op wat hij in woorden niet kon zeggen. En vijf eeuwen later pulseren de lichamen nog steeds. Nat pleisterwerk, droge Schrift, queer monument.

Ja: volgens Carmen Bambach, curator van de tentoonstelling in The Met, was Michelangelo’s homoseksualiteit een open geheim onder zijn tijdgenoten, zo centraal in zijn kunstenaarschap dat je haar moet begrijpen om een groot deel van zijn werk te kunnen lezen, ook al werd ze daarna eeuwenlang onderdrukt en gecensureerd.

Cavalieri, een jonge Romeinse edelman die Michelangelo in 1532 ontmoette, werd de ontvanger van de meest intense gedichten, brieven en “cadeautekeningen” van de kunstenaar. Volgens onderzoeker James Saslow is dat oeuvre het eerste belangrijke voorbeeld in de hoge kunst van een man die zijn hartstochtelijke liefde voor een andere man op uitgesproken biechtende wijze verklaart.

De tekening, gemaakt als geschenk voor Tommaso de’ Cavalieri en alleen bewaard gebleven in kopieën (waarschijnlijk door latere censuur), geeft de Ganymedes-mythe een nieuwe lading als bekentenis van het emotioneel “meegesleept” worden door verlangen. Tijdgenoten zagen haar als de meest erotisch geladen van Michelangelo’s cadeautekeningen; zelfs Cavalieri probeerde te voorkomen dat ze werd gekopieerd en verspreid.

Mannelijke modellen gebruiken was heel gebruikelijk, omdat fatsoenlijke vrouwen zelden naakt poseerden, maar Michelangelo ging bewust verder dan zijn tijdgenoten. Dat kwam voort uit de overtuiging van die tijd dat het mannelijk lichaam het ideaal van schoonheid belichaamde en, volgens onderzoekers, uit zijn eigen fascinatie voor genderambiguïteit, zoals hij die beleefde door zijn liefde voor mannen.

Zijn achterneef, Michelangelo de Jongere, publiceerde de gedichten in 1623, nadat hij bewust voornaamwoorden had veranderd om de verzen heteroseksueel te laten lijken en toelichtingen had toegevoegd die persoonlijke liefdesverklaringen herinterpreteerden als abstracte filosofie. Die gladgestreken versie wiste het besef van deze kant van zijn werk uit voor ruwweg twee eeuwen.

De Victoriaanse criticus John Addington Symonds deed in de 19e eeuw pionierswerk door Michelangelo’s gedichten rechtstreeks uit de oorspronkelijke manuscripten te vertalen in plaats van uit de gecensureerde gepubliceerde versies. Maar echt openhartige wetenschap, zonder verontschuldigingen, kwam pas na de rellen van Stonewall, toen historici zijn seksualiteit konden bespreken zonder haar te behandelen als iets beschamends dat weggepraat moest worden.