Hier bij elkaar: serafijnen die midden in een blik zijn betrapt, heiligen wier wonden als offers worden gelezen, een gay allegorie opgebouwd uit vierhonderd jaar versluierd verlangen, binnengesmokkeld langs opdrachtgevers die voor eerbied betaalden en iets heel anders kregen. Elke print draagt twee waarheden zonder dat je hoeft te kiezen: aanbidding en begeerte, bladgoud en huid, de heilige houding net een beetje naar het profane gebogen. Hang er één op en laat de kamer beide dragen.

Nee: kunsthistorici wijzen erop dat de Kerk ruim veertien eeuwen lang een van de weinige plekken was waar mannen een verplicht huwelijk konden ontlopen, omdat bisschoppen tegen de 5e eeuw grotendeels ophielden te trouwen en het geestelijk leven in handen bleef van ongetrouwde mannen. Dat leverde eeuwenlang homo-erotische devotiebeelden op, zoals de naakten op het plafond van de Sixtijnse Kapel van Michelangelo, zijn beeld van de “Verrezen Christus” en de Sebastianen van talloze schilders. Daar werd nauwelijks iets over gezegd, tot hervormers uit de 19e eeuw de erotiek uit nieuw bestelde religieuze kunst begonnen te halen.

Volgens de legende werd Sebastiaan door pijlen doorboord zonder eraan te sterven. Renaissanceschilders herschiepen hem als een jonge, bijna naakte, klassiek mooie figuur die met een dubbelzinnige, half pijnlijke, half extatische blik in de verte kijkt. Hedendaagse lezingen zien in zijn ontblote lichaam, de boeienbeelden en het feit dat hij lijden overleefde een versluierd coming-outverhaal, en 20e-eeuwse kunstenaars als Derek Jarman en Keith Vaughan schilderden hem uitdrukkelijk door een homo-erotische bril.

Kunstcritici merken al lang op dat Leonardo zelf (mogelijk) homoseksueel was en dat Christus op het schilderij androgyn is weergegeven. Afzonderlijke verslagen verbinden de jeugdige apostel Johannes, die intiem tegen de borst van Christus leunt, met Leonardo’s vermoedelijke minnaar en model Salai. Het schilderij is sindsdien door generaties queer kunstenaars opnieuw in scène gezet, van Andy Warhols serie uit de aidstijd tot uitdrukkelijk gay herinterpretaties voor Pride en leatherevenementen.

De prerafaëlitische schilder Simeon Solomon schilderde Oudtestamentische taferelen die draaien om intimiteit tussen mensen van hetzelfde geslacht in plaats van om conflict, binnen dezelfde kring waaruit veel van de religieuze romantiek van de Victoriaanse tijd voortkwam. Michelangelo’s homo-erotische belangstelling zit zowel in zijn Vaticaanse schilderwerk als in honderden bewaard gebleven liefdesgedichten, en rondleidingen door Rome en Milaan volgen deze geschiedenis nu rechtstreeks door de Sixtijnse Kapel en “Het Laatste Avondmaal”.

Historici stellen dat het priesterschap een groot deel van de christelijke geschiedenis een toegestane uitweg bood uit het verplichte heteroseksuele huwelijk, waardoor het geestelijk leven vóór de hervormingen van de 19e eeuw onevenredig vaak door queer mannen werd bevolkt. Meerdere heiligen zijn sindsdien door een gay bril gelezen of teruggeëist, Sebastiaan voorop. Moderne LHBTQ-christelijke wetenschappers en gidsen wijzen specifieke kunstwerken aan als bewijs dat dit destijds algemeen bekend was en niet pas achteraf is bedacht.

Ja. Het meest aangehaalde voorbeeld is “Het Laatste Oordeel” van Michelangelo in de Sixtijnse Kapel, waar drie paren mannelijke figuren elkaar kussen en omhelzen terwijl ze naar de hemel opstijgen, bewust vlak bij Sint-Petrus geplaatst. Kunsthistorici en rondleidingen zien dit, samen met de Sebastiaan-iconografie en de androgyne Christus van Leonardo, als onderdeel van een bredere traditie van queer allegorie in canonieke religieuze opdrachten en niet als een marginale lezing.