Een eenzame gay cowboy tekent zijn silhouet af tegen de bloedende naad van de schemering – laarzen onder het stof, hoed laag over het gezicht om de naderende nacht te weren. De cowboy: Amerika’s gebeeldhouwde ideaal van doorzettingskracht, van stoïcijnse vastberadenheid, teruggebracht tot de eeltige kern. Maar de mythe stuift als stof. En als je ver genoeg voorbij de nette hekken van de legende rijdt, kom je in een grensgebied dat gonst van vreemdere waarheden.
Onder de gepoetste sporen en het door de zon gebleekte leer weefden queer pioniers hun dromen door de open vlakte, met identiteiten die geen Victoriaanse salon ooit had durven bekennen. Daar waar het oordeel niet kwam, bouwden gay cowboys levens op, ondanks de wreedheid van de frontier en dankzij haar weigering om te nauwkeurig te kijken. Ze ontvluchtten de benauwde huizen in het Oosten en reden de ruimte in, groot genoeg om zichzelf opnieuw uit te vinden, ruig en vrij als de paarden die ze temden.
Leven aan de frontier betekende een voortdurende uitbraak uit wat er van je verwacht werd. Maar de verhalen van deze queer cowboys – hun gestolen kussen, hun opstandige huishoudens, hun zachte rebellies genaaid in zadeltassen – werden achtergelaten om te verdorren in verlaten barakken, weggepoetst uit de marmerstrakke mythologieën die Amerika later optrok.
Maar nu komt de grond in beweging. Historici, speurders naar verloren ritmes, hebben de fragmenten verzameld. Gerechtelijke dossiers in broze inkt, anonieme ballades die aan de randen vervagen als as, onscherpe foto’s van mannen die zich teder naar elkaar toe buigen in canvas tenten en bij dansen rond het vuur. Ze onthullen een West dat niet alleen wild was in zijn landschap, maar ook in de liefde. Een canvas van LGBTQ-identiteiten, kleurrijker en queerder dan Hollywood ooit durfde te dromen.
Dit was een grensgebied dat ruwer, levendiger en veel subversiever was dan welk quick-draw-moraalverhaal ook kon vatten. Onder de wijde hemel trokken gay cowboys over veepaden en over grenzen van gender en intimiteit – soms verborgen, soms verwarmd door het kampvuur, altijd ingewikkelder dan de heldenmythes toestonden.
Hier rijden we dat ongetemde gebied in: naar de zoutbittere liederen van cowboys die rouwden om hun “verloren pardners”, naar de veerkracht van transgender kolonisten die uit frontierstof een nieuw zelf naaiden, naar de stille manieren waarop twee mannen in elkaars schaduw konden schuilen zonder de kogel van een sheriff of de minachting van een predikant op zich te trekken. We vinden de plekken waar geheimhouding geen schaamte was – maar overleven. En waar overleven betekende: durven verlangen tegen de stroom van het imperium in.
Het queer Westen was geen zijpad. Het was een hartslag, die gestaag dreunde onder de hoeven van de manifest destiny. Nu komt het terug, met getrokken revolvers, om afrekening te eisen.
Belangrijkste inzichten
- Onder de ruige mythe van de eenzame cowboy ligt een verborgen spoor van queer liefde en moed die gendergrenzen trotseert, zichtbaar in brieven, limericks en bekentenissen rond het kampvuur – een nooit verteld liefdesverhaal van de frontier dat eindelijk vrijkomt.
- Het Amerikaanse Westen, mythologisch voorgesteld als hetero, wit en bekrompen, was in werkelijkheid een caleidoscoop van queer identiteiten, vrijgezellenhuwelijken en transgender pioniers die onder de eindeloze hemel een vluchtige vrijheid vonden.
- Van gay cowboydichters die rouwen om hun “verloren pardners” tot transgender outlaws die de Victoriaanse dwang trotseren: de frontier was altijd wild – niet omheind door oosterse moraal, vol passie, geheimhouding en rebellie.
- Mythemakers hebben de geschiedenis misschien rechtgetrokken, maar onder Hollywoods glans ligt een authentiek Westen vol queer intimiteit, raciale diversiteit en genderfluïditeit – echte verhalen van vintage gay cowboys die nu stoutmoedig in beeld komen rijden.
- De queer cowboy terugeisen is niet alleen geschiedenis herontdekken; het is een krachtige, uitdagende bevestiging van bestaan, die het Amerikaanse icoon omvormt tot een symbool van inclusiviteit, veerkracht en onverschrokken trots.
Historische context: de ongeschreven normen van het Wilde Westen
Als het Oosten één en al korsetsalons en handschoenwetten was, dan was het Westen een ruwe schets – een breed, onaf manuscript waarin regels amper het oppervlak van het overleven aanraakten. Aan het eind van de negentiende eeuw was de Amerikaanse frontier een stippellijn van mijnkampen, stofverstikte tentsteden en eenzame veeranches, dun uitgesmeerd over eindeloze, ongrijpbare landschappen. Hier verloor de leer haar tanden. Instituties, zoals spoorlijnen en huwelijksakten, kwamen laat, áls ze al kwamen.
Een historicus noemde het ooit “een wereld verzadigd van mannelijkheid” – en terecht. De economie van het Westen draaide op de spieren en modderbesmeurde lijven van mannen: houthakkers die oerwoud tot splinters sloegen, mijnwerkers die bloed hoestten in tunnels, veedrijvers die nachten verkruimelden tot kaartspelletjes en behoedzame blikken over het kampvuur. Gendernormen kwamen aanzetten met preken en rechterlijke bevelen, maar vonden weinig houvast waar droogte, stofstormen en slangenbeten de voorwaarden van het bestaan bepaalden.
Hier telde overleven zwaarder dan toezicht. Je had een man nodig die je gebroken ribben verzorgde nadat een bronco je plat had getrapt, niet iemand die vroeg met wie je sliep. Je had een hand nodig die stevig genoeg was om een wond te hechten of vies water tot drinkbaar leven te koken – geen priester die je zonden ontleedde. Strenge morele hiërarchieën barstten als oud leer onder de grotere dwang van dorst, honger en de dunne draad van een adem tussen de ene dag en de volgende.
Hoe verder je van de territoriale hoofdsteden en hun waakzame salonmatriarchen wegzwierf, hoe losser de knopen van het Victoriaanse fatsoen werden. In die geïmproviseerde gemeenschappen kon intimiteit bloeien in de open ruimte tussen noodzaak en discretie. Er ontstond een soort frontierpragmatisme: als het vee in beweging bleef en de wagens heel, kon genegenheid – of iets ingewikkelders – tussen twee mannen zonder officiële opmerking voorbijgaan.
Het Westen was geen utopie; het was een overdrukventiel. Elke lange dag rijden weg van Boston of Charleston maakte de korsetveters van het conformisme weer een centimeter losser.
Homosociaal versus homoseksueel
In het Oude Westen sprak niemand over homoseksuelen of heteroseksuelen. Geen nette indeling van verlangen. Geen felgekleurde vlaggen van hetero of gay op overhemden gespeld. Die woorden bestonden nog niet eens.
Homoseksueel en heteroseksueel werden allebei in 1868 in het Duits bedacht en bereikten het Engels pas vlak voor de jaren 1890. In plaats daarvan schiep de cultuur een breed, ruig landschap van homosociale intimiteit. Mannen sliepen onder de sterren, leunden op elkaars schouders terwijl de coyotes huilden, deelden grappen en heimelijk verdriet zonder dat definities als een natte deken over hen heen hingen.
Het grote geschenk van de frontier was haar afleiding: duizend dringender gevaren dan het bewaken van de vorm van andermans genegenheid. Het was een wereld die het te druk had om verlangens te inventariseren. Tenzij die verlangens de stroom van vee of geld verstoorden. Zolang de kudden veilig waren, de kampvuren brandden en de liefde nooit luid genoeg werd om openlijk schandaal uit te lokken... schreef geen rechtbank er ooit een vonnis over.
Cowboys sliepen zij aan zij onder wollen dekens, glad van het stof van het pad, wisselden gemompelde verhalen uit en gaven veldflessen door tussen gebarsten lippen. Er ontstonden banden, dik als zadelleer, gesterkt niet alleen door bekentenis maar door de pijn van volhouden.
In dit losse vlechtwerk van overleven en kameraadschap kon de grens tussen vriendschap en romantische gehechtheid vervagen of helemaal verdwijnen. Wat wij nu queer liefde zouden noemen, gloeide er soms. Woordeloos, vanzelfsprekend, diep begraven onder ritueel en arbeid.
Zonder vrouwen en met de Victoriaanse genderrollen die in het Oosten wankelden, werd intimiteit tussen mannen in het Westen een eigen soort verheerlijkt ritme. Soms schuilde ze achter verhulde grappen en gedeelde tabak. Soms danste ze langzaam in een geïmproviseerde bar vol andere mannen die hetzelfde deden. Zo ver van salons en beschaafd taalgebruik werd het verschil tussen broederschap en lust niet zomaar uitgewist. Vaak werden ze één, en voelde het verschil tegelijk irrelevant.
“Vreemde manier van leven”: stoer, veerkrachtig, afhankelijk maar ‘vrij’ rondtrekkend
Van het vlakke oker van de Kansas-prairie tot de koude speldenprikken van de sterren boven Montana was het leven van de cowboy geweven uit zowel hardheid als onderlinge afhankelijkheid. Hij trok als rook door dalen en kloven, zijn wereld teruggebracht tot het essentiële: een paard, een geweer, een koekenpan, een eenzame grijns.
In dit kale bestaan werd loyaliteit een munteenheid. Mannen vormden strakke pelotons van nood – vertrouwden erop dat de ander uitkeek naar veedieven, een man uit de rivier trok voordat de stroming hem meenam, stevig bleef staan als de koorts van een slangenbeet door de tentwanden kroop. Partnerschap was geen sentiment; het was architectuur. De structuren van overleven leken vaak op het skelet van intimiteit.
In steden die ineens opdoken tussen zilverkoorts en veedrijftochten werden de rituelen van gedeeld overleven – soms willens en wetens – aangezien voor ruwe broederschap. Grappen korstig van het zout; liederen die laag en verlangend tegen de kampvuurrook dreunden. Als twee cowboys een slaapzak moesten delen, wie zou dan hun dromen gaan inventariseren? Praktische zin haalde zijn schouders op voor de trillende handen van het fatsoen.
Vrijheid in het Westen was een paradox – bevrijd van de ene structuur, alleen om verstrikt te raken in een andere, geweven uit koude nachten en de warme noodzaak van de nabijheid van een ander lichaam.
Isolatie en gezelschap
Leven in het Westen betekende tangodansen met eenzaamheid, een rafelige wals die iemands geest in tweeën dreigde te zagen. Isolatie drukte zwaarder dan een tienliterhoed vol regen. Tussen bergruggen en woestijnvlaktes was gezelschap geen luxe – het was zuurstof.
De “mannenfamilie” was geen literaire uitspatting maar een diepgewortelde werkelijkheid. In barakken en tijdens eindeloze veedrijftochten vormden mannen de facto huishoudens: ze verdeelden klusjes, legden hun schamele loon samen en bouwden iets als een stille huiselijkheid van bonen, spekvet en laatnachtelijk gelach.
Genegenheid, als ze al in beeld kwam, droeg vaak het gewone gezicht van noodzaak. Geen akte, geen kerkelijke zegen, geen familie in stijve zondagse pakken – alleen twee mannen die zich schrap zetten tegen de winter, tegen eenzaamheid, tegen de langzame slijtage van het hart.
Niemand stelde te veel vragen, niet als overleven afhing van vertrouwen strakker dan het touw om de enkels van een stier.
Bedreiging en geheimhouding
Maar de ademruimte van het Westen was nooit grenzeloos. Naarmate spoorwegen de frontier in het lichaam van de natie naaiden en protestantse predikanten hun liedboeken tegen de borst van ruwbebaarde mannen drukten, kromp de ruimte voor tolerantie.
Vanaf 1848, beginnend met Columbus, Ohio, begonnen Amerikaanse steden verordeningen uit te vaardigen die “cross-dressing” strafbaar stelden – een juridische aanval die gender wilde vastnagelen aan de dwarsbalken van de Victoriaanse paniek. Wetshandhavers en burgerwachten vonden nieuwe redenen om te gluren en te oordelen, en voor wie over verboden grenzen van gender of liefde heen leefde, werd verhuizen een redding.
Cowboys en kolonisten die van de voorgeschreven scripts afweken, leerden de fijne kunst van discretie: van naam wisselen, van stad veranderen, lachen vermengen met voorzichtigheid. Vertrouwen was kostbaar – en wankel. Een loslippige tong of een onvriendelijke sheriff kon een leven sneller uiteen laten spatten dan een prairiebrand.
Als de frontier queer intimiteit ooit door haar brede, rafelige naden liet glippen, dan spanden die naden nu onder de steken van de “beschaving”.
De grote gok bleef: oprecht leven en alles riskeren, of overleven in de halfschaduw.
Lezen tussen de ranches: glimpen van een queer grensgebied
Het Westen schreef zijn queer verhalen nooit netjes in de grootboeken. Ze flikkeren aan de randen: verdwaalde dagboekregels, schunnige kampvuurrijmpjes, vage herinneringen die tegen de hekpalen van het geheugen leunen. Heimelijkheid was geen keuze – het was de tweede huid van het overleven. Toch voegen de verspreide broodkruimels zich, als je weet waar je moet kijken, tot een ruw, stralend spoor.
Expliciete documentatie is schaars – de wijde hemel verkoos stilte boven bekentenis – maar historici zoals Clifford Westermeier hebben het stof doorzocht op restanten. Hij groef een schunnige cowboylimerick op waarin twee mannen, die meer deelden dan alleen aanmaakhout, de spil en de pointe van de grap werden. Humor was in zulke gevallen geen spot; ze was de camouflage van de frontier – erkenning verpakt in een grap, waardoor verlangen ongestraft voorbij kon glippen zolang het niet schreeuwde.
In het Californië van de goudkoorts waren mannen zo massaal in de meerderheid dat intimiteit en partnerschap tussen mannen vruchtbare, zij het officieuze, grond vonden. Een “pard” was niet zomaar een maat – hij kon een reddingslijn zijn. Sociale gelegenheden pasten zich zonder excuus aan: bij frontierdansen nam de helft van de mannen de rol van de vrouwen op zich, herkenbaar aan een lapje op de broek of een zakdoek om de arm. Praktisch? Zeker. Speels? Vaak. Maar onder de geïmproviseerde linten en het gelach kolkten diepere stromingen. Sommige van die walsende paren draaiden de nacht om tot iets wat noch kampgrap, noch kale noodzaak was – iets wat stil en kwiksnel overgleed in echte romantiek.
De frontier liet weinig ruimte voor oordeel zolang overleven het hoogste gerechtshof was. Partnerschappen, flirts en genegenheid bloeiden op plekken die te ruw waren voor nieuwsgierige ogen – niet vastgelegd in manifesten, maar in de subtiele aanraking van een hand bij het oversteken van een rivier, of in een koosnaampje dat over het vuur heen werd gefluisterd.
Weinig harde bewijzen, genoeg om over na te denken
Het documentaire spoor blijft poreus, maar wat erdoorheen sijpelt, verdient zorgvuldige afweging.
Cowboylimericks bleven bewaard – doortrokken van rauwe geestigheid en nauwelijks verhuld verlangen. Dagboeken verkruimelden tot stof, maar bewaarden glimpen: aantekeningen over een “pard” die een koortsige partner verzorgde met een tederheid die zelfs aan familie zelden werd geschonken. In de vergeelde marges van die logboeken klopt genegenheid – niet als uitzondering, maar als hartslag.
Tijdgenoten lieten soms aanwijzingen na, al waren het geen openlijke bekentenissen. Verslagen uit die tijd suggereren dat een professor in het Denver van de jaren 1890 optekende dat de homoseksuele subcultuur van de stad veel beroepen omspande – predikanten, leraren, zelfs rechters – en dat onder universiteitsstudenten “het gebruikelijke percentage homoseksuelen” te vinden was. Zijn observatie was niet gehuld in schandaal of verontwaardiging – alleen vermoeide acceptatie, alsof hij de trek van vogels noteerde.
Intussen suggereren verslagen dat een anonieme gay man in het San Francisco van 1911 een getuigenis neerpende, half voorzichtigheid, half ontzag. Het leven, schreef hij, kon “zwaar maar buitengewoon interessant” zijn – een zeldzaam, flikkerend zelfportret van queer zijn aan de rand van een continent dat nog deed alsof het niet bestond.
Historici mogen zich zorgen maken over het gebrek aan bewijs, maar het levende archief van de frontier lag minder in officiële bestanden en meer in de rituelen van volhouden: de twee koffiemokken die naast elkaar hingen; de gedeelde tabaksbuidels; de zadelkrassen die in twee leren zittingen waren geschuurd. Elke afwezigheid in het archief was zelf een gecodeerde overlevingsdaad.
Vrijgezellenhuwelijken en partnerschappen tussen mannen
Tussen de doorhangende veranda-balken en de zodenhutten van het Westen vlochten vrijgezellenhuwelijken zich in het alledaagse kettingwerk van overleven. Het waren geen ceremonies in tafzijde of gezegend door kerkklokken; het waren pacten van arbeid, intimiteit en onderdak, gesmeed onder de ijzeren duim van de noodzaak.
Twee mannen vestigden zich samen – verdeelden klusjes, legden hun inkomsten samen, verzorgden elkaar door koorts en gebroken ribben. Gemeenschappen, nuchter tot op het bot, keken vaak de andere kant op of boden stille acceptatie. Zolang deze partnerschappen het vee gevoed hielden, het hout gehakt en de belasting betaald, deed sentiment er voor frontieroog weinig toe.
De taal van het partnerschap was vaak openlijk: “mijn man” of “mijn pardner”. Blijken van genegenheid die in het Oosten voor opgetrokken neuzen hadden gezorgd, gingen grotendeels zonder commentaar voorbij zolang ze de economie van zweet en overleven niet verstoorden.
Toch gleed de sluier soms weg – en dan volgde er ellende.
-
Verslagen uit het Montana van de negentiende eeuw suggereren dat twee vrijgezellen jarenlang samenwoonden, tot de dood het paar scheidde. De rauwe, weduwe-achtige rouw van de achterblijver bracht de stadsbewoners zo van slag dat ze fluisterden en terugdeinsden, onzeker waar kameraadschap eindigde en iets “onnatuurlijks” begon.
-
In New Mexico Territory werd in 1873 een handelaar op een legerpost naar verluidt formeel aangeklaagd wegens een “hoogst onnatuurlijke” relatie – de vage bewoording een juridische knuppel in een tijd waarin specifieke taal nog taboe was.
-
In het El Paso (Texas) van 1896 werd een man genaamd Marcelo Alviar beschuldigd van sodomie. Zijn borgsom werd even hoog gesteld als die van een moordenaar – een scherpe herinnering dat stille gelijkgeslachtelijke partnerschappen weliswaar vaak onder de radar bleven, maar dat ontdekking in een oogwenk dodelijk kon uitpakken.
Vrijgezellenhuwelijken tonen een frontierrekbaarheid in intimiteit – tolerantie, tot de stille overtreding te luid, te zichtbaar werd voor Victoriaans gemak.
Liefde en dubbelzinnigheid: cowboypoëzie en -liederen
Als historici op poëzie moeten leunen om de stiltes van het Westen te vullen, zijn ze in goed gezelschap.
Cowboypoëzie bloeide in de late negentiende eeuw – ruwe ruiters die bij het vuur woordkunstenaars werden, hun verzen doorweven met verlangen, eenzaamheid en banden die veel dieper gingen dan barakkengekibbel. Onder die stemmen springt Charles Badger Clark eruit als een litteken dat de tijd liefdevol heeft nagetrokken.
“The Lost Pardner” is een gedicht doordrenkt van zo dicht verdriet dat je bijna het stof van een vers dichtgeschept graf kunt ruiken. Hij schreef niet over eer in de strijd of ruwe kameraadschap, maar over een verlies dat de wereld uitholt: de ochtenden zonder kleur, de ritten zonder vreugde. Zijn “pardner” is niet zomaar een collega – hij is de as waaromheen de ziel van de cowboy draaide.
Clarks werk verscheen zonder schandaal. Lezers, getraind om queer ondertonen glad te strijken tot de veilige wei van “broederschap”, zagen de hevige persoonlijke pijn onder de strofen misschien over het hoofd – of kozen ervoor haar niet te zien.
Bedoeld of niet, “The Lost Pardner” staat nu als een stil, schroeiend volkslied van queer rouw op de prairie. In de kieren tussen de regels zien we de vorm van een liefde die te wild was om te benoemen en te echt om uitgewist te worden.
Voorbij de cowboys – saloons, zeelieden en de stad
Het queer Westen galoppeerde ver voorbij het stoffige silhouet van de cowboy en het omgewoelde zand van het veepad. Het sijpelde door in elke afgelegen hoek van mannelijke arbeid: de houthakkerskampen die oeroude bomen uit de Sierra Nevada kliefden; de spoorwegploegen die ijzeren aders in de ruggengraat van het continent hamerden; de zeilschepen die kuststeden aan de handel naaiden; de legerposten in kale landschappen waar wet en verlangen allebei op de wind meedraaiden. Overal waar mannen zich verzamelden buiten bereik van steden en Victoriaanse waakzaamheid, ontvouwde zich een ruwe intimiteit – eerst praktisch, maar doorzaaid met iets subversievers en zachters.
Vrijgezellenbanden bloeiden op in deze buitenposten van harde arbeid en nog hardere overleving. In afgelegen houthakkerskampen gonsden barakken vol mannen van homosociale energie: gedeelde maaltijden, gedeelde grappen, gedeelde britsen. Op de wiegende dekken van schepen zaten zeelieden dicht op elkaar en vonden tussen de reizen door vluchtige tederheid. Soldaten, gewiegd door tenten en gevaar, smeedden loyaliteiten die te diep waren om in legerdossiers te passen.
Geen formele taal benoemde wat er tussen deze mannen speelde; de noodzaak had geen geduld voor categorieën als “hetero” of “gay”. Toch vlocht nabijheid zich tot genegenheid, en genegenheid – vaak onuitgesproken, vaak ongezien – voedde de harten die het land, de zee en de zware arbeid dagelijks probeerden uit te hollen.
De patronen herhaalden zich, steeds weer. Waar vrouwen ontbraken, naaide intimiteit tussen mannen zich in de naden van het dagelijks leven, soms ongemerkt, soms stilletjes gezegend door een pragmatisme dat weinig gaf om de vorm van verlangen zolang het werk gedaan werd.
In de goudkampen van Californië, waar vrouwen schaars waren als regen, werd het gebruikelijk dat mannen niet alleen voor economisch overleven maar ook voor sociaal evenwicht koppels vormden. Bij frontierdansen, wanneer de violist een reel inzette, nam de helft van de mannen de rol van de vrouwen op zich, herkenbaar aan een lapje op de broek of een zakdoek om de arm, zodat de muziek geëerd kon worden en de nacht kon zingen. Soms was het spel. Soms was het iets anders, glinsterend in het fakkellicht: een fladderen, een begin, een risico.
Toen de eeuw naar verstedelijking overhelde, volgde queer leven, dat op de nieuwe ijzeren rails de opkomende steden van het Westen binnenreed. In de jaren 1890 herbergden Denver, San Francisco en Seattle allemaal groeiende queer subculturen, clandestien maar levendig. Volgens diezelfde verslagen merkte een professor in Denver met terloopse precisie op dat homoseksuele mannen in het hele beroepenspectrum te vinden waren – predikanten, rechters, leraren, studenten – een alledaagse observatie die boekdelen sprak over de breedte en stille volharding van queer leven, zelfs onder de moralistische blik van de Victoriaanse expansiedrang.
In deze frontiersteden kwam een parallelle samenleving op gang in pensions, steegsaloons en gefluister op kostscholen. Mannen die als pards op de veepaden of als slaapmaatjes in de mijnkampen hadden geleefd, vonden echo’s van die oude intimiteiten in nieuwe kroegen en gehuurde kamers. Hoewel kranten die bestaansvormen vaak in eufemisme of schandaalverhalen hulden, glinsterde de waarheid eronder: het queer Westen was niet verdwenen met de veedrijftochten; het had zich aangepast en bloeide door de steden als wilde akelei door verlaten wagensporen.
Later zou de seksuoloog Alfred Kinsey een onverwachte naklank van die frontierpatronen ontdekken. In zijn studie uit 1948 vond Kinsey dat sommige van de hoogste cijfers voor homoseksuele intimiteit niet in drukke metropolen voorkwamen, maar in landelijke boerengemeenschappen – misschien nazaten van die vroege frontierhoudingen waarin schaarste, isolatie en overleven de lijnen vervaagden die steden later in inkt getrokken wilden zien.
De erfenis van het queer Westen reikte voorbij cowboys en veepaden, tot de landarbeiders van de Grote Depressie en de op treinen meeliftende zwervers van de Dust Bowl. Overal waar zware arbeid mannen bij elkaar dreef en dwong om op elkaar te steunen in plaats van op verre wetten of afwezige kerken, flakkerden de oude manieren weer op: partnerschappen gesmeed uit noodzaak maar gevoed door iets warmers, stillers en oneindig veel moeilijker uit te wissen.
Het komt hierop neer: het ruwe evangelie van overleven aan de frontier had altijd ruimte uitgehouwen – verborgen, wisselend, taai – waarin queer levens konden voortbestaan. Niet dankzij de zegen van tolerantie, maar dankzij de schouderophalende nuchterheid van een wereld die het te druk had met overleven om verre moraal met echte waakzaamheid af te dwingen.
Zelfs toen de steden rezen en de kerken hogere torens bouwden, zelfs toen de rechtbanken strengere wetten uitvaardigden en de pulpromans elke cowboy tot een stijve heteroseksualiteit rechtbogen, reed de waarheid door: gefluisterd in pensions, gekerfd in barakkenwanden, genaaid in de lichamen van mannen die ooit de rol van de vrouwen hadden gedanst onder de open sterrenhemel.
Queer pioniers en outlaws uit het Oude Westen
Om deze geschiedenis te vermenselijken, ontmoeten we enkele beroemde gay cowboys – mensen wier verhalen ons vensters bieden op het queer Westen, ondanks fragmentarische bronnen en een flinke dosis intrige. En die beroemde gay cowboynamen variëren van dichters en wetshandhavers tot outlaws en aristocraten, en schilderen een beeld dat zo divers is als het Westen zelf.
De cowboydichter en zijn “Lost Pardner”
Charles Badger Clark Jr. paste nooit in de gesteven mythe van de frontier – hij scheurde haar naden open. Geboren op 1 januari 1883 in Albia, Iowa, trok hij met zijn methodistische predikantvader door het ruige Dakota Territory, van de plankenkapellen van Huron tot de saloons van Deadwood. Dominee Clark sprak bij de kist van Calamity Jane; Badger verliet Dakota Wesleyan na een vonkenregen van ideologische onenigheid met een van de oprichters. Tuberculose waarde door het gezin – moeder Mary en broer Frederick waren er in 1901 al niet meer – en de rusteloze zoon vluchtte naar het zuiden.
Cuba, 1904: een mislukte kokosnotendiefstal, geweervuur, twee weken op een bakstenen gevangenisvloer met zeventien mannen. Hij schraapte Spaans van de muren en smokkelde het in zijn keel mee naar huis. Tegen 1906 verzachtte de droge lucht van Tombstone zijn eigen tbc, en vier jaar beheer van een afgelegen ranch in Arizona doorspekte zijn verzen met zadeltaal en fonetische swing. Stiefmoeder Anna stuurde “In Arizony” (later “Ridin’”) naar The Pacific Monthly – tien dollar, een deur die openging.
Toen kwam “The Lost Pardner” (opgenomen in Sun and Saddle Leather, 1915), een hymne voor een gevallen kameraad genaamd Al. “We loved each other in the way men do / And never spoke about it, Al and me,” biecht hij; “knowin’ it so true / Was more than any woman’s kiss could be.” De knie die de zijne raakte tijdens ritten in de schemering, de stilte van gezamenlijke bivaks – Clark schrijft een verdriet op dat het daglicht van de frontier niet kon benoemen, een queer toewijding verborgen onder het stoïcisme van het pad en toch onbeschaamd klinkend in elke regel.
Terug in South Dakota (1910) verzorgde hij zijn zieke vader en nestelde zich vervolgens in een dakloze theologie van eenzaamheid: de Badger Hole-hut in Custer State Park, twintig winters zonder leidingwater, met Galena Creek-water in tinnen emmers aangesjouwd. Gouverneur Leslie Jensen verhief hem in 1937 tot eerste Poet Laureate van South Dakota – “poet lariat”, grapte Clark. Grass-Grown Trails (1917), “A Cowboy’s Prayer” en het door de grens gekruide “Spanish Is the Loving Tongue” galoppeerden door Sunset, Scribner’s, Collier’s en uiteindelijk door de stemmen van Pete Seeger en Bob Dylan. Componist Gertrude Ross wiegde zijn woorden in “Roundup Lullaby”.
Tweemaal verloofd, voor altijd vrijgezel; hij beweerde dat $500 per jaar en een schuldenvrij leven elk huwelijkscompromis overtroffen. Hij gaf lezingen van vrouwenclubs tot het Redpath Chautauqua-circuit, maar reed altijd terug naar stilte en gestapeld brandhout. Keel- en longkanker legde hem stil op 27 september 1957 in Rapid City; Evergreen Cemetery herbergt zijn gebeente, terwijl het National Cowboy & Western Heritage Museum hem, postuum met de zadelknop hoog, in 1989 opnam.
Tegenwoordig herlezen historici Clark niet als louter cowboydichter maar als een stille schildwacht van het queer Westen – bewijs dat liefde tussen mannen ademde onder buffelgras en kerkklokken, en gedichten naliet als bewijs waar taal en wet bekentenis weigerden.
The Lost Pardner, Charles Badger Clark
I ride alone and hate the boys I meet.
Today, some way, their laughin' hurts me so.
I hate the mockin'-birds in the mesquite—
And yet I liked 'em just a week ago.
I hate the steady sun that glares, and glares!
The bird songs make me sore.
I seem the only thing on earth that cares
'Cause Al ain't here no more!
'Twas just a stumblin' hawse, a tangled spur--
And, when I raised him up so limp and weak,
One look before his eyes begun to blur
And then—the blood that wouldn't let 'im speak!
And him so strong, and yet so quick he died,
And after year on year
When we had always trailed it side by side,
He went—and left me here!
We loved each other in the way men do
And never spoke about it, Al and me,
But we both knowed, and knowin' it so true
Was more than any woman's kiss could be.
We knowed—and if the way was smooth or rough,
The weather shine or pour,
While I had him the rest seemed good enough—
But he ain't here no more!
What is there out beyond the last divide?
Seems like that country must be cold and dim.
He'd miss the sunny range he used to ride,
And he'd miss me, the same as I do him.
It's no use thinkin'—all I'd think or say
Could never make it clear.
Out that dim trail that only leads one way
He's gone—and left me here!
The range is empty and the trails are blind,
And I don't seem but half myself today.
I wait to hear him ridin' up behind
And feel his knee rub mine the good old way
He's dead—and what that means no man kin tell.
Some call it "gone before."
Where? I don't know, but God! I know so well
That he ain't here no more!
De wilde avonturen van Sir William Drummond Stewart
Sir William Drummond Stewart galoppeerde niet zozeer het Westen in als wel dat hij het uit zijn teugels liet glippen. In 1832 kwam hij aan in St. Louis met brieven voor William Clark, Pierre Chouteau Jr. en William Ashley – visitekaartjes voor een continent dat zichzelf nog aan het uitvinden was.
In de zomer van 1833 reed hij mee met de pakkarawaan van Robert Campbell naar de Horse Creek Rendezvous in de Green River Valley. De Schotse baronet sneed een prima figuur: een koele schutter, een nuchtere expeditieleider, een bekwame jager. Hij struinde door de Big Horns, overwinterde in Taos en dreef door naar Fort Vancouver, met een knip die soms wat leeg was doordat een dwarse broer zijn erfenis achterhield. Dus speculeerde hij in katoen in New Orleans, ontdooide in Cuba en keerde zijn paard terug naar Wyoming voor nog één rendezvous – de centen nog altijd niet geregeld, maar zijn hartslag onverminderd vastberaden.
Daar, tussen pelzen en buskruit, ontmoette hij Antoine Clement – een Frans-Cree jager met ogen als vonkende vuursteen. Hun band duurde bijna tien jaar. Stewarts androgyne fluweel, Clements pezigheid en stilte: lichamen die spraken waar taal tekortschoot. Toen de baronet in 1838 Murthly erfde, nam hij Clement mee naar Schotland en installeerde hem in Dalpowie Lodge – eerst als kamerdienaar, later als lakei – voordat hun rusteloosheid hen weer oostwaarts dreef, naar de woestijnen en uiteindelijk opnieuw naar het westen.
September 1843: Fremont Lake glinsterde onder een renaissancekoorts. Stewart, samen met handelaar William Sublette gastheer, kleedde elke man in zijde en fluweel, met ridders en nar-achtige figuren die schitterden naast tenten van ruwe huid. Hij betaalde het spektakel door Logiealmond Castle te verkopen; het magazine Xtra noemde het later “a big, gay, medieval-themed orgy”. De spanningen in het kamp liepen uit op een schandaal; toen het gezelschap terugstrompelde naar St. Louis, vluchtte Stewart naar Europa, om nooit meer terug te keren. Clement verdween uit de geschiedschrijving.
Maar de schilderijen blijven. De olieverfschilderijen van Alfred Jacob Miller – in 1837 in opdracht gemaakt en in 1839 in Dalpowie afgeleverd – tonen de hitte van het rendezvous, het bergachtige clair-obscur en de arm van de baronet rond zijn jager. Historici lezen die doeken, en Men in Eden van William Benemann, tegenwoordig voor het “deliciously free and wild—and gay” merg van het frontierleven. Benemann doorzocht de archieven van Murthly en naaide verloren brieven aaneen tot een levensverhaal dat laat zien hoe queer geschiedenis zich noch door kogelgaten noch door kwade trouw laat onderdrukken.
Denk dus aan het maskeradeharnas dat tegen kralenbehangen hertenleer kletterde, aan het grootboek van de katoenspeculant met vlekken van beekwater, aan de baronet en zijn geliefde die een slaapzak deelden onder de sterren van Wyoming. In die ongetemde grammatica – vóór labels, vóór hekken – betekende vrijheid een hand die een hartslag langer bleef liggen dan de gewoonte toestond, en geen sheriff ter wereld kon het misdrijf benoemen.
Outlaw van de liefde: de biseksuele bandiet
In het grootboek van de frontier stond meer dan gestolen vee en opgeblazen kluizen. Het boekte ook lichamen en verlangens die zich niet lieten indelen. Denk aan een outlaw die elke regel trotseerde die de territoria hem wilden opdrukken.
Bill Miner begon met postkoetsen en ging daarna over op passagierstreinen, met een revolver en een reputatie voor flexibele liefdes. Na zijn overval in 1903 bij Portland bracht Pinkerton’s National Detective Agency wat misschien wel de eerste openbare outing van Miners biseksualiteit was, met de waarschuwing dat hij “is said to be a sodomist and may have a boy with him.”
Het grove scheldwoord was bedoeld om te choqueren, maar tekende per ongeluk de schaduwkaart van queer netwerken die de wet niet in kaart kon brengen. Jaren in San Quentin verfijnden Miners vak, en het opsporingsbericht wijst op de mannelijke gezelschappen die hem van klus tot klus volgden.
Miner herinnert ons eraan dat het echte ongetemde terrein van het Wilde Westen identiteit zelf was. Een biseksuele rover die uit de gevangenis ontsnapte met handlangers die ook geliefden waren. Ruimte scheppen voor queerness in een landschap dat zogenaamd werd bewaakt door Victoriaanse deugd.
Spoorwegen legden rails, sheriffs vuurden schoten af, Pinkertons stelden dossiers op, maar verlangen galoppeerde nog steeds naast elke postkoets, kronkelde achter elke saloondeur en donderde door de prairienachten, ontembaar, ongebroken en heerlijk onindeelbaar.
Genderniet-conforme mensen aan de frontier: trans cowboys en travestie-outlaws
Het Wilde Westen was ook een podium voor wie durfde te leven als een ander gender. Soms om te overleven of om economische kansen, soms uit liefde – vaak was het een mix van alle drie.
Charley Parkhurst
Charley “One-Eyed” Parkhurst kon een zesspan laten dansen langs de klifranden van de Santa Cruz Mountains, de leidsels zwiepend als een vioolstok. Geboren als wees in 1812, bij de geboorte als meisje aangemerkt, stapte hij al jong in jongenslaarzen en keek nooit meer om.
Overdag liet hij een zweep zo zuiver knallen dat hij er ooit de bandiet Sugarfoot midden in een overval mee velde; bij lantaarnlicht lapte hij assen, schoot hij ongedierte en spuugde hij tabak als de beste – een oog verloren door een paardenschop. Toen een omgeslagen postkoets zijn zij had gekneusd, wuifde Charley de dokter weg, trok zijn riem strak en reed gewoon de volgende rit.
In 1868 stond zijn naam op de kiezerslijst voor de presidentsverkiezingen, en volgens de legende bracht hij een stem uit een halve eeuw vóór het vrouwenkiesrecht – het bewijs dat gender de wet kon voorbijrijden als de moed de teugels vasthield. Loonzakjes spekten zijn beurs; verhalen over zijn scherpschutterskunst spekten de legende. Achter de saloondeuren vroeg niemand waarom deze pezige koetsier zijn kamer alleen afsloot, of hoe een zwangerschap ooit onder lagen hertenleer verborgen was gebleven – pas later ontdekten de buren het babyjurkje, opgevouwen tussen zijn spullen.
Overlijden, 1879: buren legden het lichaam op en ontdekten het geheim, en de San Francisco Call bracht het nieuws onder de kop “Thirty Years in Disguise”. Toch bleef het respect: aan het vakmanschap en de moed van de oude koetsier was nooit getwijfeld.
Historici noemen hem nu een transgender man avant la lettre, een dwarsligger in zelfdefinitie die niet alleen Concord-koetsen stuurde, maar ook het frontierbeeld van wat een man kon zijn. Peter Boag rekent Parkhurst tot de taaie ondernemers wier mannelijke gedaante loon en veiligheid opleverde – geen louter vermomming, maar een existentiële verklaring – en merkt tegelijk op hoe de samenleving de durf van zulke cross-dressers prees terwijl ze hun tegenhangers, van man naar vrouw, verachtte.
Later probeerde de televisie het verhaal te vangen: Death Valley Days (1958) zette Frank Gerstle op Charleys bok, waarbij de textuur wat gladgestreken werd maar de spanning bleef. Toch rammelt de echte erfenis nog altijd door elke hobbelige canyonweg – het bewijs dat de scherpste bochten van het Wilde Westen werden genomen door buitenstaanders die de smalle rijstroken van hun tijd weigerden, leidsels strak, blik op een horizon die alleen zij konden zien.
Sammy Williams
Sammy Williams zwaaide een dubbelsnijdende bijl als leestekens – elke slag een punt tegen de bevroren ponderosa.
Klein, gebogen en met een gladde kin rookte, kauwde, vloekte en flirtte hij twee ruwe decennia lang door Montana. Overdag houthakken en ’s avonds bonen koken voor dezelfde ploeg. Voor zijn barakgenoten was hij gewoon “een van de jongens” – en, grapten ze, een “great ladies’ man”.
Waarom de vermomming? Geld, zo simpel is het. Peter Boag laat zien dat een vrouw die overhemden schrobde de helft verdiende van een houtzager; ruil broek voor rok en het loon verdween. Dus koos Sammy het zwaardere loon, het zwaardere gereedschap. Toen een rollende boomstam zijn schouder ontwrichtte en de dokter naar de chloroform greep, klemde Sammy zijn kaken op elkaar – wetend dat bewusteloosheid het geheim onder zijn flanel kon onthullen.
December 1908, Manhattan, Montana: een lang werkend leven kwam ten einde. Toen de begrafenisondernemer Williams’ lichaam verzorgde, ontdekte het stadje dat Sammy bij de geboorte als meisje was aangemerkt. Verbijsterde kampgenoten haalden geld op voor zijn begrafenis; een nette levensverzekering en onverwacht bezit wezen op een zorgvuldige planning achter het ruwe uiterlijk. Op hun grafsteen staat nog altijd dat zijn echte naam onbekend was en dat hij vele jaren bekendstond als Sammy Williams – zijn geboorteplaats, echte leeftijd en geboortenaam verloren in de naaldgeurende wind.
Williams’ verhaal vat de wrede rekensom van de frontier samen: vakmanschap plus uithoudingsvermogen was gelijk aan erbij horen. In dat grootboek werd gender alleen geteld in gevelde balken en warme maaltijden. Een nuchtere rekenkunde die stilletjes ruimte maakte voor levens die Oosterse preken meteen zouden hebben verdoemd.
Harry Allen
Harry Allen sneed door het noordwesten van de Pacific als een slijpsteen – elke frontiermythe aanscherpend tot ze bloedde.
Geboren als Nell Pickerell in Indiana, 1882, bereikte hij in 1894 de modderige plankenwegen van Seattle en ruilde hij, nog voordat zijn stem tot een rijke bariton was gezakt, jurken in voor denim en herdoopte hij zichzelf tot Harry Livingston. “I did not like to be a girl,” vertelde hij in 1908 aan The Seattle Sunday Times. Politiedossiers bezoedelden die achternaam al snel, dus liet hij hem vallen voor Allen en trok verder.
Allens cv las als een dime-novelparcours: broncotemmer op ranches in de hoge woestijn, havenarbeider die Puget-vracht laadde, barman, kapper, boksverzorger, hotelreceptionist – stuk voor stuk banen waarvoor vrouwen toen geen toegang hadden. Hij reed hard, dronk harder en maakte zo zwierig het hof aan vrouwen dat de kranten hem tot een Don Juan maakten.
De kranten van Seattle en Spokane smulden van elke arrestatie – landloperij, verstoring van de openbare orde, een arrestatie in 1912 onder de Mann Act voor het oversteken van staatsgrenzen met een partner, een sekswerker uit Seattle die voor zijn vrouw doorging.
Geen enkele wet verbood cross-dressing, dus rekte de politie vage wetten op en arresteerde hem in de ene stad na de andere gewoon omdat hij zich als man kleedde. Toch betaalden ze hem tegen het einde van het decennium stilletjes als informant tegen bootleggers – het bewijs dat nut zwaarder kon wegen dan vooroordeel.
Achter de krantenkoppen hustlede Allen om te overleven in een wereld die voor elke afwijking papierwerk eiste. Historici als Peter Boag lezen zijn “strafblad” nu als een grootboek van discriminatie: elke aanklacht een seinvlag van de paniek van de samenleving toen Westerse boomsteden Oosterse moraalcodes importeerden.
Openlijk als man leven gaf Allen meer loon en een ruimere horizon, maar ook een grotere schietschijf op zijn rug. Toch overleefde hij de meeste van zijn kwelgeesten, om op 27 december 1922 in Seattle te overlijden aan syfilitische hersenvliesontsteking, op veertigjarige leeftijd. De kranten meldden het heengaan van een “notorious character”; Boag en latere onderzoekers zien iets groters. Het hardnekkige feit dat transgender levens al door saloons en veekralen pulseerden lang voordat er taal voor was.
Allens verhaal, rommelig en magnetisch, past naadloos in het grootboek van noodzaak van de frontier: talent plus durf was gelijk aan een soort voorwaardelijke ruimte. Hij temde broncho’s, whiskey en krantenkoppen en liet zien hoe de zogenaamde grenzen van gender niets meer waren dan hekpalen die wachtten tot een ruiter durfde door te galopperen en ze omver te schoppen.
De mythe van de hetero, witte cowboy en het uitwissen van het echte Wilde Westen
Als queer cowboys en cowboys van kleur zo gewoon waren, waarom tonen populaire beelden dan nog steeds standaard de hetero, witte Marlboro Man? Het antwoord ligt in hoe het Westen later werd gemythologiseerd – in goedkope romans, Wild West-shows en vooral in Hollywood. Twintigste-eeuwse verhalenvertellers schiepen bewust een mythisch cowboyarchetype dat Amerikaanse idealen diende en ongemakkelijke waarheden over diversiteit buiten beeld hield.
De “eenzame” cowboy
De cowboy, dat brooddende silhouet tegen een bloedoranje zonsondergang, kwam niet in één stuk uit de open vlakte tevoorschijn. Hij werd gebeeldhouwd – zorgvuldig, doelbewust – door mythemakers die wilden dat hij niet alleen zadeltassen droeg, maar ook ideologieën.
In de goedkope romans van het einde van de negentiende eeuw en op de celluloidrollen van het vroege Hollywood werd de cowboy een “eenzame” figuur: grimmig, geïsoleerd, een zelfredzame wachter die door een onbewoonde wildernis reed. Hij had geen gezelschap nodig, geen verwikkelingen. Zijn hart wees, net als zijn revolver, recht en onfeilbaar vooruit.
Maar dit beeld was een gepolijste leugen, een fantasie op maat om de opkomende Amerikaanse idealen van ruig individualisme te voeden. In werkelijkheid leefde de cowboy aan de frontier dicht op de huid van zijn collega’s – hij wisselde grappen, voorraden, warmte en soms tederheid uit. Echte cowboys trokken in ploegen rond, sliepen samen in krappe barakken en vormden banden van noodzaak die zo diep gingen dat ze vaak overliepen in genegenheid.
De mythe schrobde die werkelijkheid schoon, bang dat hechte mannenpartnerschappen iets minder netjes zouden suggereren dan het verhaal wilde. Emotionele afhankelijkheid, onmisbaar op het pad, werd onzichtbaar in fictie. Waar twee cowboys ooit een slaapzak deelden tegen de kou, liet Hollywood er één alleen de antiseptische zonsondergang in rijden.
Het wit wassen van de prairie
Hand in hand met het uitwissen van emotionele complexiteit ging een meedogenloos bleken van de raciale waarheid.
De cowboy werd in films en romans herschapen tot een Angelsaksische held die een wild, leeg land temde – alsof dat land niet allesbehalve leeg en onbetemd was. Het echte Westen wemelde van inheemse volken, Mexicaanse vaquero’s, Chinese spoorwegarbeiders en Afro-Amerikaanse bevrijde slaven die een bestaan uit harde grond hakten.
Historici schatten vaak dat wel een op de vier cowboys zwart was – een cijfer dat schril afsteekt tegen de albasten vloed van filmcowboys die door acteurs als John Wayne werden gespeeld. Nog veel meer cowboys waren Mexicaans of inheems, erfgenamen van eeuwenoude tradities in paardenbeheersing, veehoederij en landbeheer die ouder waren dan de Amerikaanse frontiermythe zelf.
Dit bewuste witwassen maakte van verovering een nette zaak en veranderde genocide en culturele diefstal in een schouwspel van blanke volharding. Het wiste niet alleen de diverse werkelijkheid uit van wie het Westen opbouwde, maar begroef ook de vloeibare, weerbarstige intimiteiten die onder hen bloeiden.
Waar de echte frontier bruin en zwart was en wild van onverwachte verbondenheid, smeedde de mythe een schone, witte, heteroseksuele figuur – een morele mascotte voor manifest destiny.
Afro-Amerikaanse cowboys
In de verschroeide nasleep van de Burgeroorlog keken veel pas bevrijde Afro-Amerikanen naar het westen, op zoek naar het soort vrijheid dat de Reconstructie hun te vaak ontzegde. Soms vonden ze die in het zadel.
Figuren als Nat “Deadwood Dick” Love kregen een bijna mythische status; in zijn autobiografie beschrijft hij een leven van vee drijven, broncho’s temmen en schietpartijen overleven, niet als bijzonderheid maar als gelijke onder gelijken. Aan de frontier merkte Love vaak dat vakmanschap zwaarder woog dan huidskleur – tot de steden groot genoeg werden om door Jim Crows ijzeren handen te worden ingehaald.
Een andere grootheid was Bill Pickett, een zwarte cowboy die de rodeosport bulldogging introduceerde – stieren tegen de grond werken door in hun lip te bijten, een techniek die hij afkeek van veehonden aan het werk. Zijn roem leverde hem uiteindelijk een plek op als eerste Afro-Amerikaan die werd opgenomen in de National Rodeo Hall of Fame.
Toch werden mannen als Love en Pickett, ondanks al hun bijdragen, uit het collectieve geheugen gewist; hun zadels bleven leeg in de geschiedenisboeken. Hollywoodwesterns reden niet met hen mee. Schoolboeken reden hen voorbij. Pas nu komen hun verhalen weer boven, de hekken van de mythe omver schoppend.
Inheemse cowboys: de Two-Spirit ruiters
Als zwarte cowboys uit beeld werden geduwd, werden inheemse cowboys bijna onzichtbaar – of verketterd.
Toch waren Native Americans, met name Plains-stammen zoals de Comanche, al uitstekende ruiters voordat de mythologie van de frontier haar eerste adem had gehaald. Toen de veehouderij verder westwaarts trok, werden veel inheemse mannen onmisbaar als verkenners, veehoeders en cowboys.
Binnen deze gemeenschappen bestonden ook tradities die genderfluïditeit eerden – identiteiten die we nu zouden herkennen als Two-Spirit. In culturen van de Lakota tot de Navajo kregen mensen die mannelijke en vrouwelijke rollen combineerden vaak een bijzondere spirituele en sociale positie. Sommige Two-Spirit mensen leefden openlijk onder hun stamgenoten en vervulden meerdere rollen over genderscheidslijnen heen die koloniale samenlevingen juist wilden verharden.
Deze inheemse flexibiliteit rond gender en seksualiteit heeft waarschijnlijk het bredere klimaat van de vroege frontier beïnvloed: een stilzwijgende tolerantie die voortkwam uit praktische noodzaak en oudere kosmologieën die verscheidenheid respecteerden.
Maar met de expansie van de kolonisten kwam gewelddadige onderdrukking. Two-Spirit tradities werden uitgewist, samen met taal, ceremonie en land. Wat ooit in harmonie met de aarde had gebloeid, werd naar de marge gejaagd en bijna onzichtbaar gemaakt door de tweeling van kerk en staat.
Toch zijn de sporen er nog – als je weet waar je moet rijden, als je goed luistert naar de oude liederen.
Voorbij Brokeback: de cowboy terugeisen in deze tijd
In 2005 scheurde Brokeback Mountain een gat in het mythische weefsel van het Westen en liet de vergeten geesten terughuilen. Annie Proulx’ korte verhaal was al canon in de magere geschiedenis van boeken over gay cowboys. En de hartverscheurende verfilming van Ang Lee durfde twee mannen in het ruige tapijt van het cowboyleven te weven, niet als grap of tragische bijzaak, maar als het kloppende, pijnlijke hart van het meest heilige archetype van de frontier.
Dit gay westernliefdesverhaal van Jack Twist en Ennis Del Mar was langzaam groeiend en verwoestend. Veel kijkers raakte het ongemakkelijk, omdat het te dicht bij de mythes kwam die Amerika had leren koesteren als een versleten bijbel. De cowboy, dat onaantastbare icoon van stoïcijnse mannelijkheid, werd getoond met een blootgelegd hart – gekneusd, smachtend en diep queer.
Sommige critici raasden, alsof heilige grond was ontheiligd. Maar de weerklank van de queer western onderstreepte alleen maar wat de mythe zo hard had geprobeerd te begraven: dat het Westen nooit het hermetisch afgesloten, heteroseksuele toneelstuk was waarvoor het werd verkocht. Brokeback vond queerness in de cowboycultuur niet uit; het trok het gordijn open om te tonen wat er eeuwenlang stilletjes onderdoor was gedonderd – de geheime geschiedenissen, geschreven in dichtgevouwen brieven, gestolen blikken en verlaten ranchhuizen.
De International Gay Rodeo Association: een nieuwe frontier
Lang voordat Brokeback Mountain over de bioscoopdoeken flikkerde, haalden queer cowboys hun eigen tradities al terug het daglicht in.
In de jaren 1970 groeide een grassrootsbeweging rond rodeo-evenementen waar LGBTQ-ruiters stieren konden bedwingen, aan barrel racing konden doen en geiten konden lassoën, vrij van het stijve oordeel van de traditionele circuits. De eerste gay rodeo, gehouden in Reno in 1976, was een benefietactie die het jaar daarop uitgroeide tot de National Reno Gay Rodeo – een veilige haven in een tijd waarin acceptatie door de mainstream nog een verre luchtspiegeling was.
In 1985 sloten verschillende regionale rodeo’s zich aan bij de International Gay Rodeo Association (IGRA), waarmee een netwerk werd geformaliseerd dat nog steeds sterk rijdt. Anders dan traditionele rodeo’s met hun rigide gender-indeling waren IGRA-evenementen – en zijn ze nog steeds – heerlijk subversief. Mannen en vrouwen strijden in dezelfde categorieën, drag-artiesten paraderen door de arena, en onderdelen zoals “goat dressing” combineren humor met atletisch vernuft.
Onder het stof en het spektakel ligt iets diepers: het terugeisen van een Westerse identiteit, een aandringen op het feit dat de moed van de cowboy nooit afhing van van wie hij hield of hoe zij zich kleedde. De gay rodeo legt een koppige, vreugdevolle claim op een erfgoed dat te vaak als wapen is gebruikt tegen zijn eigen kinderen.
Cowboys als iconen in de LGBTQ-cultuur
De cowboy – ooit ontdaan van tederheid, kleur en complexiteit – is een onverwachte feniks geworden in de queer iconografie.
In de jaren 1970 en ’80 werden de brede schouders en de denimzwier van de cowboy herontdekt als symbool van queer branie. The Village People dansten het de discovloeren op; Tom of Finland inktte het in zijn erotische mythologie, met cowboys die torenden met overdreven mannelijkheid en snorren die schitterden als sabels.
De esthetiek was niet louter camp. Het was een omkering – een herschepping van de cowboymythe tot iets wat trots droeg in plaats van uitsluiting. Ruige, landelijke mannelijkheid, ooit als knuppel tegen queerness gebruikt, werd omgesmeed tot pantser, tot viering, tot verleiding.
En het bleef niet bij mannen. Lesbische ranchers, drag kings en transgender rodeosterren vonden ook vruchtbare grond in de cowboymythe – niet alleen dankzij de visuele kracht, maar ook dankzij de diepere geest: veerkracht, heruitvinding, verzet tegen beperking. Ze werden erfgenamen van een traditie die veel ouder is dan Hollywoods smalle scripts, verwant aan de frontiervrouwen die geweren droegen en in mannenlaarzen paard reden lang voordat daar toestemming voor was.
Een inclusievere westernmythe
Tegenwoordig wordt de westernmythe niet alleen bekritiseerd maar herbouwd – plank voor plank, lied voor lied, beeld voor beeld.
Academici, filmmakers en kunstenaars graven de gelaagde, rommelige waarheden van het frontierleven op en weigeren ze terug te leggen in ondiepe graven.
-
Films als The Power of the Dog onderzoeken de vergiftigde erfenis van een leven in de kast onder de wijde hemel.
-
Documentaires en fototentoonstellingen belichten queer rodeoatleten en volgen de moderne echo’s van die oude verborgen partnerschappen.
-
Schrijvers weven queer westernromances die weigeren de tragedie als enig einde te accepteren.
Dit is geen uitvinding; het is herstel. Een aan het licht brengen van wat er altijd was, verduisterd door de eigenbelang-mythes van imperium en moraal. De cowboy is niet langer opgesloten in witheid, mannelijkheid, heteroseksualiteit. Ongeacht gender rijdt de cowboy nu mee met de volle complexiteit, pijn, durf en schoonheid die de echte frontier altijd heeft gevraagd.
Voor queer jongeren op het platteland wordt het herziene westernverhaal een spiegel waar er nooit een was – een manier om zichzelf niet te zien als ballingen uit hun gemeenschap, maar als deel van een oude, koppige lijn van mensen die fel leefden onder de open hemel.
Dit is de frontier opnieuw voorgesteld, niet als een gesaneerde oorsprongsmythe maar als een levend, ademend archief – een waarvan de verhalen nog steeds worden geschreven in stof, bloed en sterrenlicht.
Trots de zonsondergang in rijden
Het queer Westen is geen luchtspiegeling, geen achteraf bedachte uitvinding die weemoedig op het landschap is gegraveerd. Het is geschiedenis – door de zon verschroeid en met bloed bevlekt – die onder je voeten zoemt als de lage trilling van verre donder. En om in zijn waarheden te rijden is niet alleen om het grootboek van het verleden recht te zetten, maar om hele levens op te wekken die ooit begraven lagen onder de door zand overwaaide mythes van ruige, eenzame mannen.
Op één niveau gaat deze terugeising over archiefrechtvaardigheid: het doorspitten van broze rechtbankdossiers, vergeelde dagboeken en terloopse krantenverwijzingen om de sporen te vinden van gay cowboys, transgender ranchers en queer outlaws die weigerden zich aan te passen, zelfs toen conformiteit gepantserd kwam met geweld. Hun bestaan eist dat we de Hollywoodleugens afleren – dat we de cowboy niet zien als een enkele, hetero, witte titaan maar als een verstrengelde vlecht van identiteiten, hoop en liefdes.
Maar het is ook meer dan wetenschap. Het is een daad van spirituele continuïteit.
Figuren als Charles Badger Clark, die zijn verdriet om een verloren pardner de koude prairiewind in zingt; Sir William Drummond Stewart, die middeleeuwse maskerades van liefde en vrijheid opvoert langs Fremont Lake; Harry Allen, die uitdagend over saloondrempels zwiert – deze mensen overleefden de frontier niet alleen. Ze vormden haar van binnenuit om en durfden levens te leiden die niet geketend waren aan de nauwe voorschriften van gender en seksualiteit.
Hun adem zit nog in het stof.
Tegenwoordig is het opeisen van de cowboy – queer, trans, zwart, bruin, inheems, opstandig – een daad van verzet verpakt in patriottisme. Het zegt: We waren hier, we bouwden jullie steden, lassoden jullie stieren en reden door jullie stormachtige landschappen lang voordat jullie ons uit jullie sprookjesboeken schreven.
Het zegt: De frontier was nooit een rechte lijn. Ze was altijd een kruispunt.
Naarmate de wetenschap verdiept en films en tentoonstellingen de horizon verbreden, is de cowboy niet langer de monoliet van Westerse uitzonderlijkheid. Hij is eindelijk een menigte – die trots rijdt onder hemelen die zo divers en onvoorspelbaar zijn als het menselijk hart zelf.
Elke keer dat een gay rodeoruiter een trofee omhoog houdt, een trans rancher een hek herbouwt of een dichter oude westernritmes omspint tot nieuwe liederen van veerkracht, wordt er weer een plank gelegd in de brug terug naar de waarheid. De frontier behoorde nooit aan één soort ziel. Ze was – en is – een wild, ontembaar getuigenis van alle manieren waarop mensen erop staan zichzelf te worden, tegen elk hek en elk geweer in.
Het queer Westen volledig zien is begrijpen dat het nooit toestemming nodig had om te bestaan.
Het had alleen iemand nodig – iemand zoals wij – om door het stof terug te kijken en te zeggen:
Jullie waren er altijd.
Jullie reden altijd met ons mee.
En we rijden nog steeds, samen, de door vuur verlichte schemering in.
Voor luie nerds en visuele leerders
Gay cowboys op YouTube
Leeslijst
Berger, Knute. Meet Harry Allen, Transgender At-Risk Youth of Yesteryear
Benemann, William. Men in Eden: William Drummond Stewart and Same-Sex Desire in the Rocky Mountain Fur Trade
Billington, Monroe Lee, and Roger D. Hardaway, eds. African Americans on the Western Frontier
Black Hills Visitor Magazine. Biography: Charles Badger Clark
Boag, Peter. Redressing ‘Cross-Dressers’ and Removing ‘Berdache'
Brown, Benjamin. Black Cowboys Played Major Role in Shaping the American West
Capozzi, Nicco. The Myth of the American Cowboy
Clark, Badger. Sun and Saddle Leather
Collins, Jan MacKell. Untold Tales of Gender-Nonconforming Men and Women of the Wild West
Cooper, James Fenimore. The Leatherstocking Tales
Durham, Philip, and Everett L. Jones. The Negro Cowboys
Garceau, Dee. “Nomads, Bunkies, Cross-Dressers, and Family Men: Cowboy Identity and the Gendering of Ranch Work.” — Across the Great Divide: Cultures of Manhood in the American West
Hardaway, Roger D. African American Cowboys on the Western Frontier
Hobsbawm, Eric. “The Myth of the Cowboy”
Jessie Y. Sundstrom. Badger Clark, Cowboy Poet with Universal Appeal
The Journal of Blacks in Higher Education. Deadwood Dick and the Black Cowboys
Kinsey, Alfred C. Sexual Behavior in the Human Male
Lawrence, D. H. Studies in Classic American Literature
Miller, Hana Klempnauer. Out West: The Queer Sexuality of the American Cowboy and His Cultural Significance
Osborne, Russell. Journal of a Trapper; In the Rocky Mountains Between 1834 and 1843
Packard, Chris. Queer Cowboys: And Other Erotic Male Friendships in Nineteenth-Century American Literature
Patterson, Eric. On Brokeback Mountain: Meditations about Masculinity, Fear, and Love in the Story and the Film
Remington, Frederic. Late 19th-century cowboy articles; see Hobsbawm, “Myth of the Cowboy.”
Roosevelt, Theodore. Ranch Life and the Hunting-Trail
Slotkin, Richard. Myth and the Production of History. - Ideology and Classic American Literature
Turner, Frederick Jackson. The Frontier in American History
Vestal, Stanley. Jim Bridger; Mountain Man
