Prisse d’Avennes leerde niet zomaar Arabisch; hij werd een hiërogliefenfluisteraar en richtte de eerste hipsterboekenclub van Caïro op, voor geschiedenisnerds. Zijn wetenschappelijke missies waren deels Indiana Jones, deels MacGyver, gewapend met een camera, een Nederlandse schilder als sidekick en genoeg papier om de Sfinx te mummificeren.

Van het redden van bas-reliëfs tot het vereeuwigen van verloren sarcofagen in aquarel: Prisse d’Avennes bewaarde de geschiedenis niet alleen, hij sleepte haar zowat met armpje drukken de toekomst in. Zijn technicolor nalatenschap leeft voort in alles van geleerde boekwerken tot toeristische prularia, het bewijs dat de briljantste geesten soms met een scheutje beminnelijke schavuit komen. Dus als je de volgende keer muntthee drinkt in een café in Caïro, heft dan je glas voor de man die Egyptologie sexy maakte en cultuurbehoud tot de ultieme adrenalinekick verhief!

Zijn monumentale L’Art arabe d’après les monuments du Kaire (1869-1877) geldt algemeen als een onovertroffen standaardwerk over islamitische kunst en architectuur. Het legt alles vast, van gebeeldhouwde Mamlukse mihrabs tot versierde tegels, tapijten en verluchte handschriften, met een detailniveau dat zijn tijdgenoten zelden haalden.

Nadat hij zich tot de islam had bekeerd en Arabisch had geleerd, leefde en reisde hij onder die aangenomen naam vermomd als Arabier. Die diepe onderdompeling in de cultuur gaf hem, zo zei hij zelf, een veel dieper inzicht in de Egyptische samenleving dan een gemiddelde Europese bezoeker kon bereiken, een zeldzame werkwijze onder oriëntalistische geleerden van de 19e eeuw.

In 1860 keerde hij terug naar Frankrijk met een buitengewoon archief: 300 tekeningen in folioformaat, 400 meter vastgelegde bas-reliëfs, 150 foto’s van architectonische details, daguerreotypieën en talloze plattegronden en opstanden ter plaatse. Het is een van de meest complete privéinventarisaties van Egyptische en islamitische monumenten die in de 19e eeuw werden samengesteld.

In tegenstelling tot specialisten die zich tot één periode beperkten, legde hij in een loopbaan van 40 jaar monumenten vast van oud-Egyptische tempels tot de islamitische architectuur van Caïro. Beide tradities behandelde hij met dezelfde nauwgezette aandacht voor symmetrie, complexiteit en historische context, en zo sloeg hij een brug tussen twee studiegebieden die meestal als gescheiden disciplines gelden.

Zijn rijk gekleurde chromolithografische platen legden de ingewikkelde geometrische en arabeske patronen van islamitische decoratie vast met een kleurechtheid die in druk nog niet bestond. Daarmee bepaalde hij generaties lang rechtstreeks hoe Europese ontwerpers en geleerden de islamitische ornamentele tradities zagen.

Hij werd door de Egyptische onderkoning Muhammad Ali Pasha aangenomen als civiel ingenieur voordat hij zich in 1836 op de archeologie richtte. Zijn technische opleiding gaf hem een structureel en geometrisch inzicht dat rechtstreeks terugkomt in de nauwkeurige weergave van architectonische verhoudingen en ornament in zijn latere gepubliceerde overzichtswerken.